Mấy ngày gần đây nổi lên trong cộng đồng mạng và giới blogger là sự kiện Viện nghiên cứu và phát triển IDS tuyên bố giải thể để phản đối Quyết định 97¹ của nhà nước giới hạn các chủ để được phép nghiên cứu/phản biện bởi các tổ chức khoa học²:

Ngày 24-7-2009 Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Tấn Dũng ký Quyết định số 97/2009/QĐ-TTg ban hành danh mục các lĩnh vực cá nhân được thành lập tổ chức khoa học và công nghệ (sau đây gọi là Quyết định 97), có hiệu lực từ ngày 15-09-2009.

Viện Nghiên cứu phát triển IDS nhận thấy Quyết định 97 có những sai phạm nghiêm trọng sau đây:

Một là: Điều 2 của Quyết định 97 không phù hợp với thực tế khách quan của cuộc sống. [...]

Hai là: Việc cấm phản biện công khai là phản khoa học, phản tiến bộ, phản dân chủ. [...]

Ba là: Quyết định 97 có nhiều điểm trái với đường lối của Đảng và vi phạm pháp luật của Nhà nước. [...]

Toàn viện IDS và từng thành viên đã hết sức đề cao tinh thần trách nhiệm công dân, ý thức kỷ luật và thiện chí, nhưng những cố gắng đó đã không được đáp ứng. Trước tình hình như vậy, với một quyết định hạn chế đến mức vô lý quyền nghiên cứu của một tổ chức khoa học, Viện nghiên cứu phát triển IDS không thể tiếp tục hoạt động theo sứ mệnh đã xác định trong mục tiêu ghi vào Điều lệ của mình. Chấp nhận hoạt động theo Quyết định 97, viện IDS và các thành viên sẽ không thể làm đúng tinh thần của Nghị quyết Trung ương Đảng về trí thức mới ban hành, đồng thời không thể làm tròn trách nhiệm công dân và nghĩa vụ người trí thức của mình.

Ngày 14-09-2009, Hội đồng Viện IDS đã họp phiên toàn thể, quyết định tự giải thể để biểu thị thái độ dứt khoát của Viện đối với Quyết định 97. Quan điểm của Viện chúng tôi được trình bày trong tuyên bố này và được công bố kèm theo các tài liệu liên quan.

Trước hết, tớ hoàn toàn đồng ý với tất cả những điểm được nêu trong giải thích của viện và cực kỳ thất vọng trước thông tin về nghị định này. Nhưng mặt khác, tớ không đồng ý với cách thể hiện sự không đồng ý bằng cách giải thể.

Có một câu chuyện không liên quan là mấy mà tớ muốn chia sẽ. Cách đây mấy hôm trên quán có một khách hàng người Việt rất quen đến ăn và hỏi thăm. Khi được biết rằng tớ sẽ về lại Việt Nam tháng tới đã tỏ ra rất ngạc nhiên và hỏi tại sao lại về, rằng tớ không nên về đó. Dễ nhận thấy hàm ý của cô này là về tình hình và môi trường của Việt Nam không thể nào so sánh được so với ở đây và dường như đã có sẵn định kiến về nó, tớ đã đơn giản trả lời cô ấy rằng đó vẫn là tổ quốc mình. Nhưng qua câu hỏi đó tớ ngẫm và nhận thấy có hai cách nhìn: có người cho rằng tình hình ở Việt Nam không tốt, cho rằng mình không thể sống được trong một môi trường giới hạn như vậy và tìm mọi cách ra đi. Cách thứ hai là bạn ở lại và góp sức có thể của mình để dần cải thiện nó.

Trong thông cáo trên của viện có phân tích rõ cho thấy rằng đây không chỉ đơn giản là vấn đề “ảnh hưởng riêng đến hoạt động của viện” mà nghị quyết còn ảnh hưởng tới toàn thể cộng đồng nghiên cứu khoa học ở Việt Nam, nguy hại cho tương lai của đất nước (bên cạnh việc cũng chỉ ra rằng nó đi ngược với đường lối của Đảng). Việc tự mình đóng cửa của viện có thể nói là đã làm “tròn trách nhiệm công dân” khi tự xét thấy mình không thể hoạt động mà không phạm luật thì tự đóng cửa không làm nữa. Nhưng với danh nghĩa là một tổ chức khoa học, thay vì đại diện đứng lên bảo vệ quyền lợi của mình lại tự rút lui³, liệu viện đã làm tròn “nghĩa vụ người trí thức”? Có lẽ việc tuyên bố giải thể là một cách của viện để tạo sự chú ý trong dư luận về vấn đề này, nhưng liệu nó sẽ có tác dụng gì trong việc thay đổi nó? Nó giống như một tuyên bố rằng chúng tôi chấp nhận nó dù biết nó sai.

1. Nguyên văn quyết định được lấy từ trang VietLaw [↩]
2. Trang web chính của Viện nghiên cứu hiện đang bị quá tải do lượng truy cập vào (không phải vì bị chặn như nhiều người nghĩ). Tớ đăng lại nguyên văn tuyên bố tại đây để các bạn tiện theo dõi. [↩]
3. Nói một cách chính xác, Viện nghiên cứu có nói rằng mình đã gửi thư trực tiếp đến Thủ Tướng nhưng không đạt kết quả nên mới rút lui. Đó là một cách làm “đi tắt” theo kiểu rất “Việt Nam” và có lẽ phần nào đã làm mất đi những lựa chọn pháp lý khác của viện trong việc bảo vệ quyền lợi của mình. [↩]

# IDS, science, social issues, Vietnam

Đọc & Tham gia thảo luận (11 phản hồi)

Một góc nhìn về giáo dục Việt Nam của một người nước ngoài được đăn trên trang VietNews: Eyes on Vietnam, Nhìn về giáo dục – Kiểu Việt Nam. Một vài đoạn trong đó:

Về giáo dục tiểu học:

Một trong những điều không thấy ở đây là các hoạt động sau giờ học. Nội dung kiến thức luôn là một phần của chương trình, nhưng những nghi thức xã giao xã hội cũng cần phải được coi trọng. Sự thiếu tôn trọng người khác một khi rời khỏi trường vào buổi chiều có thể thấy rõ và điều đó không giúp những học sinh này ý thức được những luật lệ giao thông trong tương lai.

Không hẳn là những nội dung đó không được giảng dạy ở Việt Nam, nhưng hình thức giảng dạy chỉ là lý thuyết trong khi bản chất của những nội dung này đòi hỏi tương tác xã hội thực tế. Ví dụ như về luật đi đường, ở bên này học sinh có những hoạt động đi ngoại khóa mà qua đó các thầy cô hướng dẫn trực tiếp về các quy tắc giao thông (ví dụ như chỉ được đi khi có đèn đi bộ). Những kiến thức này được dạy ở VN như thế nào? Tớ không biết bây giờ như thế nào, hồi đó tớ chỉ học qua những trang sách mà chỉ cần ra khỏi lớp là tớ quên ngay.

Về sự thụ động của học viên trong việc tiếp thu kiến thức:

Ở Trung Quốc, từng tham gia giảng dạy rất nhiều khóa học như ở Úc, tôi nhận thấy rằng học viên ở đây có thể lặp lại 90% nội dung những gì tôi nói ngày hôm trước. Tỉ lệ này ở Úc là 45%. Nhưng khi nói về khả năng giải quyết vấn đề, tỉ lệ này là ngược lại. Tôi kết luận rằng để có thể nhớ được những kỹ tự chữ Trung, một học sinh cần phải ghi nhớ và điều này ảnh hưởng đến những khía cạnh khác của việc học. Học viên Việt Nam không đến mức đó, nhưng vẫn có khuynh hướng chấp nhận những gì được bảo hơn là đi chứng thực nó.

Khi mà bản thân việc nghi ngờ những gì thầy cô nói đã được xem là “bất kính” thì thật khó để thay đổi thực tế này.

Về sự “ham học” và việc “bị bắt buộc bởi môi trường”:

Ở những lớp học cao hơn, tôi phải nói rằng tôi chưa thấy ở đâu khác có nhiều người đi học như vậy. Gần như tất cả những người Việt Nam mà tôi từng làm việc chung đều cũng đang đi học, và tôi không thể nhớ ở đâu có nhiều môn học như ở Việt Nam. Mặc dù đây là một điều tốt, tôi vẫn buồn khi tin rằng một số không ít đã bị lợi dụng.

Đây không phải là một vấn đề gì lạ trong cách suy nghĩ về môi trường giáo dục đại học của Việt Nam.

Mặc dù những điều đưa ra đều không có gì xa lạ ngay với chính bản thân chúng ta, vẫn có nhiều điều thú vị khi được thấy lại nó qua góc nhìn của một người khác.

# education, social issues

Đọc & Tham gia thảo luận (2 phản hồi)

Một trong những blog khá hay xuất hiện gần đây – Đọt Chuối Non – có bài rất đáng để suy nghĩ: Chống tiêu cực như thế nào?

[...]  Ta “chống tiêu cực” bằng cách “không chống tiêu cực” nhưng “làm điều tích cực.” Điều này nghe có vẻ hơi lạ, nhưng thật ra nó là luật tự nhiên của đời sống. Ta chống bóng tối cách nào? Thưa, ta chống bóng tối bằng cách không chống bóng tối (vì chẳng có cách nào để chống bóng tối–nguyền rủa bóng tối chẳng có ích gì), mà bằng cách đưa ánh sáng vào nơi tối tăm.

Tư duy tích cực không phải chỉ nằm trong đầu chúng ta đâu. Nếu ta dạy học, nó trở thành phương cách giáo dục của ta đối với học trò. Nếu ta quản lý quốc gia, nó trở thành chính sách quốc gia mà ta dự phần quyết định.

Qua đây mới thấy rõ “bản chất” của những chính sách nực cười như việc cấm nhảy khi hát Karaoke: người ta chống bóng tối bằng cách để cái biển cấm đi vào bóng tối. Bóng tối vẫn còn đó. Vẫn có người sẽ đi vào bóng tối. Và quan trọng hơn, những người đã sống trong bóng tối sẽ vẫn ở đó.

# policy, social issues

Đọc & Tham gia thảo luận (1 phản hồi)

Thế nào gọi là “bạn”? Một tình bạn đích thực là khi giữa 2 người có một niềm tin lẫn nhau – rằng cả 2 sẽ ở bên nhau, giúp đỡ nhau những lúc khó khăn, cùng chia sẽ những giây phút hạnh phúc. Việt Nam và Trung Quốc vì vậy sẽ chẳng bao giờ là bạn. Điều đó được minh chứng rõ trong lịch sử quan hệ Việt Nam và Trung Quốc mà mỗi học sinh Việt Nam đều đã được dạy trong những năm cắp sách đến trường, dù rằng phần lớn những bài học đó chỉ để xây dựng niềm tự hào dân tộc qua những chiến tích của cha ông. Sự thật đó một lần nữa được thể hiện rõ qua những hành động có tính chất “xâm lược” của Trung Quốc đối với 2 quần đảo¹ Hoàng Sa và Trường Sa đang gây phẩn nộ trong nhân dân mấy ngày gần đây.

Có một bài viết trên Talawas với tựa đề “Quan hệ Việt Nam – Trung Quốc: Ôn cũ để biết mới” (tác giả Nguyễn Thanh Giang – 31.7.2006) cũng đã có quan điểm tương tự như tựa đề bài viết này và cũng đã dẫn ra khá nhiều chi tiết minh họa – các bạn nếu muốn có thể tìm đọc thêm. Tớ không liên kết trực tiếp – không phải vì vấn đề kiểm duyệt (đó là một bài viết trung lập) – mà chủ yếu là vì phần lớn những chi tiết trong đó được đưa ra mà không có dẫn chứng.

Là một blog Việt Nam và tự hào với dòng chữ “I’m Vietnamese”, mặc dù Người Tập Viết không có chủ trương viết về những vấn đề chính trị, tớ không thể không góp phần của mình với cộng đồng blogger Việt Nam đang nỗ lực đưa tin và phát động đấu tranh nhằm phản đối hành động của phía Trung Quốc.

1. Trong bài viết ban đầu, tớ đã sơ ý sử dụng sai từ “hòn đảo”. Tất cả những trường hợp này đã được sửa lại theo đính chính từ phản hồi. [↩]

# China, social issues, Vietnam

Đọc & Tham gia thảo luận (111 phản hồi)