Đọc bài viết Nghiện những thành tích ảo bàn về sự liên quan giữa hai hướng hành xử của con người với 2 thể loại trò chơi, nhận thấy nhiều điều. Không phải là không hề nhận thức về nó, mà có thêm được một cái nhìn mới hơn.

Có 2 cách mà con người vượt qua những thách thức. Một số người xem đó là cơ hội hành động để thể hiện tài năng và trí tuệ của họ. Số khác lại xem đó là những cơ hội để nắm bắt, cải thiện kỹ năng và kiến thức của mình. Đưa một vấn đề đơn giản cho Paul, một người thiên về thành tích, và Matt, một người theo trường phái kiên trì nắm bắt, cả hai sẽ giải quyết vấn đề dễ dàng. Paul sẽ làm xong rất nhanh và mĩm cười tự hào về điều đó. Matt cũng sẽ giải quyết được vấn đề và sẽ thỏa mãn rằng anh ta đã nắm được những kỹ năng cần có. Bây giờ đưa cho họ một vấn đề khó hơn. Paul sẽ nhảy vào giải quyết vấn đề nhưng rồi nhanh chóng nhận ra rằng anh ta không thể vượt qua nó một cách dễ dàng như lần trước. Cơ hội thể hiện không còn khiến Paul nhanh chóng chán nản và bỏ cuộc. Ngược lại, Matt mặc dù khó chịu nhưng sẽ vẫn cố gắng. Việc không giải quyết được ngay vấn đề đối với anh ta có nghĩa là vẫn còn có một điều gì đó cần phải học và Matt sẽ kiên trì cho đến khi anh ta nắm bắt được điều đó.

Nếu như trường phái thiên về thành tích thường có tác dụng khuyến khích đối với những thách thức dễ, nó nhanh chóng bị mất đi đối với những vấn đề khó. Và vì những việc đáng làm hầu hết đều khó, chính những người theo trường phái kiên trì nắm bắt thường đạt được những thành công trong học vấn lẫn sự nghiệp.

Những nhìn nhận và so sánh trên có lẽ không có gì thật sự mới, nhưng tác giả bài viết đã có một nhìn nhận thú vị sự định hướng đến hai đối tượng này qua 2 thể loại trò chơi khác nhau: dạng RPG¹ và trò chơi hành động:

Những trò RPG có rất nhiều kiểu, nhưng tất cả đều không khó. Như tôi nhận ra từ hồi bé, phần lớn cách thách thức trong những trò chơi này đều có thể dễ dàng bị đánh bại bằng cách dành nhiều thời gian hơn. Trò chơi RPG thưởng cho sự kiên trì chứ không phải là những kỹ năng. Hầu như chưa bao giờ người chơi bị đòi hỏi phải cố gắng hơn – chỉ có “nhân vật” trong trò chơi cần được cải thiện.Thất bại trước Zeromus có thể là vì chiến thuật của bạn có vấn đề, nhưng cũng có thể là vì bạn đang ở mức “level” còn quá thấp. Cái nào dễ khắc phục hơn? Trong khi người chơi chỉ cần ngồi đếm thời gian, nhân vật trong trò chơi đat được những thành tích rất anh hùng, cứu sống mọi người và đánh bại các thế lực. [...] Người chơi được tung hô với những lời tán dương cho những thành tích không có thật. [...] Ngay cả khi những lời tán dương đó là cho sự nỗ lực hơn là những kỹ năng, đó vẫn là những lời nói dối. Người chơi chỉ mất đi thời gian.

[...]

Sonic Adventure DX không quá khó để hoàn tất, nhưng tôi không dừng lại ở đó: trò chơi còn có một hệ thống thành tích mà người chơi được tặng huy chương mỗi khi vượt qua được một mốc nào đấy, ví dụ như khi Sonic hoàn thành một màn trong một thời gian ngắn ấn tượng. Rất nhiều những cột mốc này rất khó và tôi đã không thể vượt qua nó trong lần đầu, lần thứ hai, thứ năm hay thứ 10. Nhưng tôi vẫn cứ cố và khi mà tôi đã đạt được hết 160 huy chương trong trò chơi, tôi biết rằng mình đã hoàn thành một cột mốc. Chính tôi, chứ không phải Sonic, đã tự cải thiện mình để vượt qua những thách thức đó. Tôi đã xây dựng được một kỹ năng thực tế, cho dù có thể nó là vô ích. Tôi đã làm một việc mà tôi có thể tự hào về nó: tôi đã xây dựng cho mình thói quen không bỏ cuộc.

Tớ vẫn còn nhớ hồi học lớp 12 có một cậu bạn đến lớp học thêm chỉ luôn khoe về thành tích “leo hạng” của mình trên những diễn đàn mà thứ hạng được tính dựa trên số bài. Đó mặc dù là một sự so sánh không hoàn toàn giống với ví dụ ở trên, nhưng cũng tương tự – những gì đạt được vẫn chỉ là những thành tích ảo mà điều duy nhất bạn phải bỏ ra là thời gian. Từ đây cũng có thể thấy được sự nguy hại của những loại trò chơi nhập vai đã du nhập vào VN trong thời gian qua. Đó không chỉ việc những bạn trẻ ngồi đốt thời gian trên màn hình máy tính thay vì học hành, mà quan trọng hơn nó góp phần hình thành cách suy nghĩ “nghiện” về những thành tích ảo mà bản thân không cần bỏ ra chút nỗ lực nào cả.

Cuối cùng, có một đoạn mà tớ rất tâm đắc, có lẽ sẽ ghi nhớ khi dạy con mình:

Khi còn trẻ thơ, người ta rất dễ để thiên theo một trong hai trường phái này. Tất cả đều tùy thuộc vào cách mà chúng được tán thưởng. Nếu bạn hoàn thành tốt một tác vụ nào đó và được khen “Con thật là thông minh”, nó sẽ dạy bạn giá trị về khả năng và vì vậy sẽ khiến thiên về hướng thành tích. Ngược lại, nếu bạn được bảo rằng “Ồ, con đã làm rất nỗ lực”, nó sẽ dạy bạn chú trọng đến sự nỗ lực để đạt được một kết quả nào đó..

1. ”Role-Playing Game” – trò chơi nhập vai [↩]

# education, game

Đọc & Tham gia thảo luận (6 phản hồi)

Nhân dịp khai giảng năm học mới, tổng thống Barack Obama có một bức thư chuyển đến các em học sinh trên toàn nước Mỹ:

Tôi đã nói về trách nhiệm của thầy cô giáo trong việc khuyến khích và thúc đẩy các em học.

Tôi đã nói về trách nhiệm của cha mẹ các em trong việc giúp các em đi đúng hướng, hoàn tất các bài tập về nhà thay vì dành mỗi giờ trong ngày trước tivi hay cái Xbox.

Tôi đã nói rất nhiều về trách nhiệm của nhà nước trong việc thiết lập một chuẩn cao trong giáo dục, hỗ trợ giáo viên và các vị hiệu trưởng ở những trường còn đang đi sau – nơi mà các em chưa có được cơ hội mà đáng lẽ các em phải có.

Nhưng nói gì thì nói, cho dù chúng ta có những giáo viên tâm huyết nhất, những bậc phụ huynh có trách nhiệm nhất và những ngôi trường tốt nhất trên thế giới, tất cả sẽ chẳng có nghĩa gì trừ khi tất cả các em hoàn thành trách nhiệm của mình: đến lớp hàng ngày, chú ý đến các bài giảng của thầy cô giáo, lắng nghe lời cha mẹ và người lớn, cũng như nỗ lực hết sức trong việc học.

[...]

Một số các em có thể không có cha mẹ để làm nơi nương tựa. Có thể một ai đó trong gia đình các em vừa mất việc và không có đủ tiền để xoay sở. Các em có thể sống trong một môi trường không được tốt, hay bị bạn bè ép buộc làm những việc mà bản thân biết là không đúng.

Nhưng cho dù hoàn cảnh của các em là như thế nào – các em giống ai, các em có bao nhiêu tiền, các em phải làm gì ở nhà – đó không phải là lý do để biện hộ cho việc không làm bài tập về nhà hay có một thái độ xấu. Đó không phải là lý do để giải thích cho việc cãi lại lời thầy cô, cắt tiết hay bỏ học. Đó không phải là lý do để không cố gắng.

Việc các em đang ở đâu không xác định các em sẽ đi đến đâu. Không ai viết sẵn định mệnh của các em. Đây là nước Mỹ, và các em tự viết lấy tương lai của mình.

[...]

Đó là lý do tại sao hôm nay, tôi kêu gọi mỗi em cần tự ác định cho mình một mục tiêu và làm mọi thứ để đạt được nó. Mục tiêu đó có thể đơn giản chỉ là hoàn thành tất cả các bài tập về nhà, tập trung trong lớp hay dành thời gian mỗi ngày để đọc một cuốn sách. Có thể các em quyết định rằng mình sẽ tham gia vào một hoạt động ngoại khóa nào đó hoặc tham gia tình nguyện trong khu vực mình sinh sống.

Cho dù mục tiêu đó là gì đi nữa, tôi muốn các em đặt hết quyết tâm vào nó.

[...]

Đó là câu chuyện của những học sinh từng ngồi đây cách đây 250 năm và tiếp tục phát động cuộc cách mạng xây dựng nên đất nước này. Đó là những học sinh từng ngồi đây 75 năm trước và vượt qua cuộc khủng hoảng lớn để rồi dành chiến thắng trong cuộc chiến tranh thế giới, đấu tranh cho quyền bình đẳng và đưa con người lên mặt trăng. Đó là những học sinh từng ngồi đây cách đây 20 năm và sau này sáng lập ra Google, Twitter, Facebook và thay đổi cách chúng ta liên lạc với mọi người.

Hôm nay tôi muốn hỏi các em, các em sẽ có thể đóng góp điều gì? Các em sẽ phát minh ra những gì? Một vị tổng thống trong 20 hoặc 50 năm nữa khi quay lại đây sẽ nói như thế nào về những đóng góp của các em cho đất nước này?

[...]

Tôi hi vọng các em sẽ nỗ lực hết sức trong tất cả những gì mình làm. Tôi đặt rất nhiều kỳ vọng trong mỗi cá nhân các em. Đừng để tôi thất vọng. Đừng để cha mẹ, đất nước hay bản thân các em thất vọng. Hãy làm chúng tôi tự hào về các em. Tôi biết các em có thể làm được điều đó.

Chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết nhân dịp này cũng có một lá thư:

Năm học vừa qua, toàn ngành giáo dục đã không ngừng phấn đấu, vượt qua nhiều khó khăn trở ngại, thực hiện thắng lợi nhiệm vụ, đạt được những kết quả quan trọng. Hệ thống, quy mô, mạng lưới giáo dục đào tạo tiếp tục được mở rộng. Ngày càng nhiều địa phương đạt chuẩn phổ cập giáo dục tiểu học đúng độ tuổi và trung học cơ sở. Năm qua cũng đánh dấu sự chuyển biến tích cực trong đổi mới chương trình, sách giáo khoa, phương pháp giáo  dục  cũng như việc ứng dụng khoa học công nghệ trong giảng dạy và học tập. Chất lượng và hiệu quả giáo dục có tiến bộ, đặc biệt là về giáo dục đạo đức, pháp luật, giáo dục lý tưởng, ý chí, hoài bão để xây dựng và bảo vệ Tổ quốc. Đội ngũ giáo viên đạt chuẩn ở các bậc học, cấp học đều tăng lên. Phần lớn các địa phương đều có thêm trường khang trang, nhất là ở vùng sâu, vùng xa; điều kiện dạy và học của thầy và trò từng bước được cải thiện… Đây là những kết quả quan trọng góp phần nâng cao dân trí, giáo dục công dân, đào tạo nguồn nhân lực phục vụ sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước. Tôi nhiệt liệt biểu dương những cố gắng, nỗ lực và những thành tựu của ngành giáo dục, đặc biệt là các tập thể, cá nhân đi đầu trong các cuộc vận động lớn và các phong trào thi đua của ngành, biểu dương các nhà giáo đang công tác ở vùng sâu, vùng xa, biên giới, hải đảo.

[...]

Tôi hoan nghênh ngành giáo dục phát động chủ đề cho năm học 2009 – 2010 là “Đổi mới quản lý và nâng cao chất lượng giáo dục”. Mục tiêu này phải được cụ thể hoá bằng nhiều chương trình hành động và phải trở thành hiện thực trong năm học mới. Các nhà quản lý giáo dục, các thầy, cô giáo và các em học sinh, sinh viên hãy phát huy các thành tựu, khắc phục yếu kém, cố gắng hơn nữa, nỗ lực và tâm huyết hơn nữa; hãy dấy lên phong trào thi đua mới trong giảng dạy và học tập theo hướng chất lượng, hiệu quả, toàn diện, phấn đấu thực hiện thành công các nhiệm vụ đề ra cho năm học 2009 – 2010 và những năm tiếp theo.¹

Hai bức thư. Hai cách nhìn.

1. Tớ thêm đoạn này vào về sau này để phản ánh đúng hơn nội dung của toàn thư. [↩]

# barack obama, education, nguyen minh triet

Đọc & Tham gia thảo luận (77 phản hồi)

Một góc nhìn về giáo dục Việt Nam của một người nước ngoài được đăn trên trang VietNews: Eyes on Vietnam, Nhìn về giáo dục – Kiểu Việt Nam. Một vài đoạn trong đó:

Về giáo dục tiểu học:

Một trong những điều không thấy ở đây là các hoạt động sau giờ học. Nội dung kiến thức luôn là một phần của chương trình, nhưng những nghi thức xã giao xã hội cũng cần phải được coi trọng. Sự thiếu tôn trọng người khác một khi rời khỏi trường vào buổi chiều có thể thấy rõ và điều đó không giúp những học sinh này ý thức được những luật lệ giao thông trong tương lai.

Không hẳn là những nội dung đó không được giảng dạy ở Việt Nam, nhưng hình thức giảng dạy chỉ là lý thuyết trong khi bản chất của những nội dung này đòi hỏi tương tác xã hội thực tế. Ví dụ như về luật đi đường, ở bên này học sinh có những hoạt động đi ngoại khóa mà qua đó các thầy cô hướng dẫn trực tiếp về các quy tắc giao thông (ví dụ như chỉ được đi khi có đèn đi bộ). Những kiến thức này được dạy ở VN như thế nào? Tớ không biết bây giờ như thế nào, hồi đó tớ chỉ học qua những trang sách mà chỉ cần ra khỏi lớp là tớ quên ngay.

Về sự thụ động của học viên trong việc tiếp thu kiến thức:

Ở Trung Quốc, từng tham gia giảng dạy rất nhiều khóa học như ở Úc, tôi nhận thấy rằng học viên ở đây có thể lặp lại 90% nội dung những gì tôi nói ngày hôm trước. Tỉ lệ này ở Úc là 45%. Nhưng khi nói về khả năng giải quyết vấn đề, tỉ lệ này là ngược lại. Tôi kết luận rằng để có thể nhớ được những kỹ tự chữ Trung, một học sinh cần phải ghi nhớ và điều này ảnh hưởng đến những khía cạnh khác của việc học. Học viên Việt Nam không đến mức đó, nhưng vẫn có khuynh hướng chấp nhận những gì được bảo hơn là đi chứng thực nó.

Khi mà bản thân việc nghi ngờ những gì thầy cô nói đã được xem là “bất kính” thì thật khó để thay đổi thực tế này.

Về sự “ham học” và việc “bị bắt buộc bởi môi trường”:

Ở những lớp học cao hơn, tôi phải nói rằng tôi chưa thấy ở đâu khác có nhiều người đi học như vậy. Gần như tất cả những người Việt Nam mà tôi từng làm việc chung đều cũng đang đi học, và tôi không thể nhớ ở đâu có nhiều môn học như ở Việt Nam. Mặc dù đây là một điều tốt, tôi vẫn buồn khi tin rằng một số không ít đã bị lợi dụng.

Đây không phải là một vấn đề gì lạ trong cách suy nghĩ về môi trường giáo dục đại học của Việt Nam.

Mặc dù những điều đưa ra đều không có gì xa lạ ngay với chính bản thân chúng ta, vẫn có nhiều điều thú vị khi được thấy lại nó qua góc nhìn của một người khác.

# education, social issues

Đọc & Tham gia thảo luận (2 phản hồi)