My graduation photo

Thứ 3 ngày 9 tháng 6 vừa qua đánh dấu một sự kiện quan trọng đối với bản thân tớ: lễ tốt nghiệp đại học.

Vẫn còn nhớ như in những ngày đầu tiên đặt chân xuống Calgary ngạc nhiên không tin khi được bảo rằng đã là 9h “tối” mặc dù mặt trời vẫn chiếu nắng. Vẫn còn nhớ những lần đầu tự mình mò mẫm các chuyên xe điện để đến trường hay chuyện đi chợ luôn có thói quen quy đổi giá tiền sang tiền Việt để rồi chẳng dám mua cái gì. Vẫn còn nhớ như in buổi sáng đầu tiên bước chân ra cửa đi bất ngờ khi lần đầu tiên thấy tuyết – trắng xóa tất cả mọi nơi. Vẫn còn nhớ những đêm thức trắng cùng 2 đứa bạn làm bài để kịp nộp sáng hôm sau. Vẫn còn nhớ như in một buổi chiều quyết định đi tìm việc làm thêm – mặc dù lần làm thử trước đó đã bị từ chối. Vẫn còn nhớ lần đầu tiên được sở hữu tên miền của riêng mình (nguoitapviet.info), hay cuốn sách đầu tiên đưa tớ đến một lĩnh vực rất mới: thiết kế web.

Và chắc chắn sẽ không bao giờ biến mất là những cảm xúc mùa thu tuyệt đẹp ở đây.

Chặng đường gần 5 năm là một quãng đường dài mà qua đó tớ đã học thêm được rất nhiều, nhưng có lẽ điều đáng nói hơn cả trong trường hợp của tớ là việc những gì tớ học từ bên ngoài và sách vở còn nhiều hơn so với những gì tớ có được từ những bài giảng. Bài viết này là những cảm nhận và kinh nghiệm mà tớ muốn chia sẽ về những năm du học ở đây.

Cơ hội tiếp cận thông tin

Từng học một năm đại học Việt Nam trước khi đặt chân sang đây, cảm nhận chung của tớ về sự khác biệt giữa hệ thống giáo dục ở Việt Nam và phương Tây không phải ở phương thức giảng dạy mà là ở môi trường học. Tớ vẫn bắt gặp rất nhiều những lớp học mà không khí cũng không khác gì so với ở Việt Nam là mấy với hình ảnh thầy ghi và trò chép, nhưng một điều không thể phủ nhận là môi trường giáo dục ở đây đề cao tính tự học. Họ không cần phải kêu gọi học sinh “hãy tự học”, mà khơi dậy khả năng tự học bằng cách cung cấp tất cả những thông tin cần thiết để người học có thể tiếp cận một cách dễ dàng nhất. Không phải không có lý khi nói rằng “du học tức là tự học”, bởi chính ở phương Tây là nơi tốt nhất tạo điều kiện cho bạn “tự học”. Sẽ thật phí để bỏ tiền sang đây mà không tận dụng những điều kiện thuận lợi này.

One of art placements in my university

Ngoài điều kết nối Internet cực kỳ nhanh (không mấy nơi trừ Nhật và Hàn Quốc mà bạn có thể một mình sở hữu đường truyền 5 MB/s – 10 MB/s với giá tương đối rẻ – khoảng 4 tô phở/tháng :), điều mà tớ thích khi ở bên này là điều kiện tiếp xúc nguồn sách vở và báo chí không giới hạn và tương đối rẻ so với mức sống. Bạn có thể tiếp cận không giới hạn đến tất cả các đầu sách được xuất bản trên thế giới thông qua các của hàng bán sách trực tuyến như Amazon (một điều mà những ai ở trong nước sẽ gặp khó khăn không những vì giá mà còn về việc phải gửi về Việt Nam thông qua hải quan). Ngoài ra, những tạp chí như TIME, Newsweek, The Economic, Fortune, National Geographic, SEED, Popular Mechanic không những mang tính chất giải trí mà còn đem lại nhiều kiến thức bổ ích.

Nếu bạn có nguồn thu nhập thêm thì những tạp chí này khá rẻ nếu đăng ký theo năm (ví dụ như tạp chí TIME đăng ký một năm với 1 số/tuần chỉ tốn $20, tức gần bằng một bữa ăn ngoài). Còn nếu bạn không có điều kiện đi làm thêm, hệ thống thư viện ở bên này sẽ đáp ứng tất cả các nhu cầu đọc của bạn chỉ với một mức phí hàng năm rất rẻ. Không giống các thư viện ở Việt Nam, hệ thống thư viện ở đây được kết nối tương đối chặt chẽ và thường xuyên được cập nhật (các báo hàng tuần đều có). Trong hai năm đầu ở đây, thư viện thành phố là nơi mà tớ thường xuyên ghé thăm.

Về chương trình học

Một điều mà tớ rất ấn tượng khi học ở bên này chương trình học được thiết kế để tạo cơ hội để bạn khám phá các bộ môn khác ngoài chuyên ngành. Nói một cách chính xác hơn, chọn học các môn học ngoài bộ môn chính của mình là một điều kiện bắt buộc để tốt nghiệp. Với chương trình tổng cộng 40 môn, quy định của trường giới hạn bạn chỉ có thể chọn tối đa 20 môn thuộc chuyên ngành của mình. Điều đó có nghĩa là bạn sẽ phải lựa chọn gần một nữa số môn còn lại từ những chuyên ngành khác. Những môn học này thường được thiết kế với mục đích chỉ để giới thiệu khái quát về mỗi bộ môn, thường không gây nhiều sức ép về khối lượng bài vở và được xem là tương đối dễ để kiếm điểm. Mặc dù tớ đã không làm được điều này bởi không có thói quen học bài kỹ, với tớ đây thật sự là một cơ hội để thử xem liệu mình có khả năng ở những lĩnh vực nào.

Có những lĩnh vực mà tớ có “cảm giác” rằng mình có thể có khả năng (như kinh tế, bởi tớ luôn thích thú khi đọc các tạp chí về kinh tế như Fortune, The Economic) nhưng qua quá trình học mới nhận thức rõ được hơn rằng “thích” không có nghĩa là mình có khả năng. Hay như về ước mơ làm nhà du hành vũ trụ hồi học lớp 1 – lớp 2 chỉ đến bây giờ tớ mới có cơ hội khám phá qua môn giới thiệu về Thiên Văn Học (và nhận ra rằng mình không có đủ kiên nhẫn để đi đo bóng mặt trời đúng 12:00 trưa mỗi sáng để biết góc nghiêng của trái đất so với mặt phẳng của hệ mặt trời). Và nhờ thử sức với những môn học xã hội mà tớ vốn có ấn tượng là sẽ nhàm chán như Nhăn Loại học (”Anthropology”), Triết học (”Philosophy”) hay Tâm Lý học (”Psychology”) tớ cũng đã biết được thêm nhiều kiến thức thú vị mà cho dù hiện tại tớ chẳng còn nhớ chút gì nhưng vẫn tin chắc rằng sẽ có ngày chúng sẽ trở nên có ích. Ngược lại, những môn khoa học vốn đã quá quen thuộc với chương trình học ở Việt Nam như Toán hay Hóa Học dù đạt điểm cao mà không cần đến lớp lại trở nên nhàm chán và không còn gây hứng thú như trước.

Thành thật là ban đầu tớ không khỏi cảm giác thất vọng khi không thể chuyển bớt học trình từ năm đầu đại học Việt Nam như một số bạn học chung để rút ngắn chương trình, nhưng giờ đây nhìn lại, có thể nói rằng đó cũng là một điều may mắn bởi nhờ đó tớ có cơ hội học được thêm nhiều thứ mà những môn học ở Việt Nam chắc chắn không thể cung cấp.

My Happy Day

Nói về những môn chuyên ngành máy tính, hơi đáng tiếc là tớ lại không thật sự ấn tượng về chương trình ở đây. Mặc dù có thể chắn một điều là chương trình bên này thực tế và hiệu quả hơn nhiều so với chương trình ở Việt Nam, chúng không làm tớ thật sự bị cuốn hút. Với phần lớn những khóa học về máy tính ở đây, tớ hoàn toàn không thấy lợi ích của việc đến lớp khi mà tất cả những nội dung trên lớp đều có thể tự học và tìm hiểu ngay ở nhà. Ví dụ như ở các khóa học ở level 500 – tức cao nhất trong chương trình – có những môn về lập trình cao cấp (”Advance Programming”), những gì được dạy cũng chỉ là những kỹ thuật lập trình Java tương đối “đơn giản” như Reflection mà không có lý do gì bạn không thể tự học ở nhà. Mặc dù không phủ nhận rằng có một số môn học đã đem lại những kiến thức tương đối mới mẻ mà tớ chưa từng tìm hiểu qua như khóa học về cơ sở dữ liệu (cấu trúc file và nguyên tắc lưu trữ, cũng như các thuật toán tiếp cận dữ liệu của các phần mềm quản lý cơ sở dữ liệu), khái niệm lập trình hệ điều hành, thiết kế và đánh giá giao diện tương tác với người dùng, các khóa học về quản lý dự án phần mềm (ước đoán những nguy cơ cũng như đánh giá tiến độ); nhưng theo tớ, chương trình ở đây không thật sự mang tính thách thức mà có lẽ đóng vai trò định hướng nhiều hơn, chỉ bạn đến các lĩnh vực khác nhau trong lĩnh vực máy tính. Không phải là quá khi nói rằng phần lớn những kiến thức về khoa học máy tính mà tớ có ở đây chủ yếu là qua tự tìm hiểu, và cũng nhờ đó tớ đã khám phá thêm một lĩnh vực hoàn toàn không có trong chương trình: thiết kế web.

Để bạn có thể phần nào hình dung được chương trinh học của tớ, sau đây là những môn mà tớ đã học để hoàn thành chương trình của mình. Tớ không chia các môn này theo năm học, mà theo các nhóm các môn liên quan.

KINH TẾ (”ECONOMIC”)

Mặc dù vẫn biết rằng mình không phải là người có khả năng về kinh doanh (nếu không muốn nói là rất kém), tớ vẫn rất thu hút về những chủ đề thuộc lĩnh vực này. Vì vậy, trong số các môn học tùy chọn, kinh tế là môn mà tớ đi sâu vào tìm hiểu nhất, chiếm 1/4 tổng số môn tùy chọn. Kết quả của những khóa học này một lần nữa chứng minh rằng tớ thật sự không có “khiếu” về lĩnh vực này, nhưng dù sao những môn học này cũng đã đem lại những hiểu biết cơ bản.

• ECON 201 – Kinh tế vi mô về các quy luật tiêu dùng, sảng xuất và trao đổi
• ECON 203 – Kinh tế vĩ mô về hệ thống tiền tệ, ngân hàng, các chính sách tài chính và tiền tệ quốc gia,…
• ECON 303 – Các định luật kinh tế, giới thiệu về việc phân tích các vấn đề vĩ mô như thất nghiệp, xác định tỉ giá hối đoái, các hệ quả của các chính sách quản lý
• ECON 311 – Ứng dụng của khoa học máy tính trong kinh tế
• ECON 355 – Hệ thống tài chính chung của Canada, nói về những thể chế và nhân tố kinh tế đứng đằng sau các chính sách quản lý của nhà nước Canada về các khoảng chi và hệ thống thuế.
• BSEN 291 – Giới thiệu về lĩnh vực thương mại, các chức năng và sự tích hợp của nó trong các lĩnh vực khác nhau.

KHOA HỌC TỰ NHIÊN (”SCIENCE”)

• MATH 251, 221, 271: những môn không cần đến lớp
• CHEM 209 – Hóa học: mặc dù đều là những kiến thức đã học, những buổi làm thí nghiệm vẫn là một thử thách bởi hệ thống phòng thí nghiệm ở đây khác xa so với những gì có ở các trường Việt Nam. Đặc biệt ấn tượng khi biết rằng vẫn có thể đạt điểm tối đa cho dù bài thí nghiệm của bạn sai be bét, miễn là bạn có thể lý giải được lý do tại sao.
• STAT 211 – Khoa học thống kê: buồn ngủ
• ASTR 205 – Thiên văn học: trái đất, hệ mặt trời, các vật thể vũ trụ và cả hố đen. Một trong những bài tập được ra trong suốt học kỳ là và mỗi buổi trưa bạn sẽ phải ra đo bóng mặt trời để cuối cùng có thể xác định góc nghiêng của trái đất.
• BIOL 205, BIOL 305 – Sinh học cơ bản và Sinh học về cơ thể con người: cực kỳ thú vị về nội dung, nhưng từ vựng là một thử thách.

KHOA HỌC XÃ HỘI (”SOCIAL SCIENCE”)

Các môn học khoa học xã hội vốn chưa bao giờ là thế mạnh của tớ ở Việt Nam, và sang đây điều đó cũng không thay đổi là mấy. Tuy nhiên, chương trình những môn học này được thiết kế rất cuốn hút và bạn sẽ không thất vọng chút nào khi lấy những môn học này.

• PHIL 279, PHIL 379 – Triết học: Mặc cho ấn tượng không hay về cái tên (những ai từng học ở Đại Học Việt Nam có lẽ hiểu), bộ môn Triết học ở bên này có một nội dung hoàn toàn khác, chủ yếu thiên về logic.
• PSYC 205: Tâm lý học: giới thiệu về các quy luật, thuật ngữ và các phát hiện trong lĩnh vực này. Các chủ đề được đề cập bao gồm hành vi, nhận thức, khả năng học, nhớ & nhận biết, cảm xúc, tính cách…
• ANTH 201, ANTH 203 – Nhân Loại học: bao gồm quá trình tiến hóa của loài người, cũng như những đặc điểm về xã hội và văn hóa của họ. Nếu như khóa học đầu tiên về quá trình tiến hóa của loài người tương đối chán và khó (bởi lượng từ vựng mới), khóa học kế sau về văn hóa và xã hội của loài người thật sự cung cấp những kiến thức thú vị, đặc biệt là về khía cạnh văn hóa, giúp bạn hiểu thêm về chính bản thân mình.
• GEOG 205 – Địa lý.

KHOA HỌC MÁY TÍNH (”COMPUTER SCIENCE”)

Last time at the computer lab

Đây là những môn chuyên ngành của tớ, và như đã nói, chúng không thật sự cuốn hút tớ về nội dung. Một số môn học thậm chí không cần đến lớp bữa nào trong cả học kỳ vẫn đạt điểm cao, và hầu hết các môn bạn có thể tự học với định hướng cung cấp bởi chương trình từ đầu học kỳ. Điều đáng chú ý trong quá trình học các môn về khoa học máy tính ở đây không phải là về nội dung mà là sự liên kết giữa nó và những ứng dụng. Tuy không có môn nào thực sự đi sâu, ở mỗi môn đều luôn gắn kết với những ứng dụng có thể có của nó cho phép người học hiểu rõ kiến thức của mỗi môn đã và có thể được ứng dụng như thế nào. Ví dụ như khi học về hệ tự động (”automata”), bạn có thể thấy được nó sẽ được ứng dụng như thế nào trong cơ chế hoạt động của Regular Expression, hoặc trong cách mà trình duyệt tách cấu trúc của trang web để hiển thị. Hay như khi học về lý thuyết về hệ điều hành, những bài tập được ra hầu hết rất đơn giản (chủ yếu là viết phần mềm giả lập) nhưng qua đó giúp bạn hiểu được cách mà hệ điều hành hoạt động. Như đã đề cập, về nội dung, chương trình học không mang tính thách thức cao mà chủ yếu giới thiệu tổng quan về những khía cạnh khác nhau cũng như trang bị cho bạn những kiến thức cần thiết để có thể đi sâu hơn vào từng khía cạnh đó. Một điều đáng chú ý khác nữa là phần giới thiệu về mỗi khóa học đều có vẻ rất thú vị và khiến bạn muốn học để biết thêm về nó. Một ví dụ đơn giản, như môn học về ngôn ngữ Pascal (môn đầu tiên của chương trình) mà ai cũng chán:

CPSC 231 (Pascal) – Giới thiệu về kỹ năng giải quyết vấn đề, phân tích và thiết kế hệ thống tính toán ở quy mô nhỏ với ứng dụng sử dụng ngôn ngữ lập trình thủ tục.

Những giới thiệu như vậy đặc biệt khiến bất kỳ ai cũng tò mò và muốn học thử. Khi mà toàn bộ chương trình chuyên ngành chỉ có vài môn là bắt buộc, còn lại sinh viên có quyền tự chọn, thì có thể hiểu như là mỗi môn học đều phải cạnh tranh lẫn nhau, cố gắng để thu hút sinh viên chọn học môn đó. Trong phần này, một lần nữa tớ chia các môn học ra thành các cụm khác nhau theo đặc điểm của chúng:

NGÔN NGỮ LẬP TRÌNH CƠ SỞ

• CPSC 231 ngôn ngữ lập trình thủ tục (Pascal) & CPSC 233 Ngôn ngữ lập trình hướng đối tượng (Java)
• CPSC 265: Cấu trúc máy tính (SPARC Architecture) và ngôn ngữ lập trình bậc thấp
• CPSC 325: Tương tác phần cứng và phần mềm (bạn viết trình điều khiển (”driver”) điều khiển màn hình và con chuột)
• CPSC 349: Tìm hiểu các hệ ngôn ngữ lập trình khác – tìm hiểu các quy luật cơ bản của các hệ ngôn ngữ lập trình, trong đó chú trọng đến hệ chứ năng (Haskell) và logic (Prolog)

THUẬT TOÁN VÀ CẤU TRÚC DỮ LIỆU

• CPSC 331, CPSC 335: Cấu trúc dữ liệu (array, list, stack, queue, graph, tree, hash table,…) và các thuật toán tương ứng (tìm kiếm, sắp xếp, duyệt) cũng như thời gian và mức độ hiệu quả của chúng.
• CPSC 461: Cấu trúc file và các kỹ thuật truy cập, quản lý
• CPSC 413: Các kỹ thuật Thiết kế và Phân tích thuật toán
• CPSC 313: Khả năng tính toán (”Computability”), bao gồm các chủ đề¹ về sequential computation finite automata, regular expression, turing machines and context-free grammars
• CPSC 501: Các kỹ thuật lập trình cao cấp (bao gồm về Reflection, kỹ thuật tối ưu mã,…)

CÁC LĨNH VỰC TRONG KHOA HỌC MÁY TÍNH

• CPSC 471: Hệ thống quản lý cơ sở dữ liệu, bao gồm các cơ sở lý thuyết và kỹ thuật được sử dụng bởi các phần mềm CSDL để lưu trữ và truy cập thông tin, cũng như cấu trúc câu truy vấn dữ liệu và kỹ thuật tối ưu (trên hệ thống cơ sở dữ liệu IBM DB2)
• CPSC 481: Tương tác giữa người và máy tính: Thiết kế và đánh giá giao diện người dùng
• CPSC 457: Các quy luật cơ sở của hệ điều hành (đánh giá hiệu suất, các chương trình song song, quản lý thông tin, bộ nhớ và các nguồn xử lý)
• CPSC 433: Trí tuệ nhân tạo – tớ bỏ môn này sau nữa học kỳ học.
• CPSC 441: Hệ thống liên lạc giữa các máy tính (hay nói cách khác, là về hệ thống mạng máy tính)
• CPSC 594: Dự án máy tính: Đây là một môn học đặc biệt dành cho sinh viên năm cuối (tùy chọn) – khóa học kéo dài nguyên môn năm học và nội dung là bạn sẽ phải tham gia thực hiện một dự án phần mềm có thật được đặt hàng.

QUẢN LÝ DỰ ÁN PHẦN MỀM

• SENG 311 – Unified Modeling Language (UML)
• SENG 421 – Lý thuyết, quá trình và ứng dụng của việc định lượng trong phần mềm cũng như quá trình phát triển
• SENG 411 – Những đặc điểm và khía cạnh tổ chức trong các dự án phần mềm
• SENG 513 – Hệ thống ứng đụng Web với Java

Tổng kết và nhìn về phía trước

Không chỉ là những bài học từ nhà trường và sách vở, khoảng thời gian hơn 5 năm vừa qua cũng chính là giai đoạn mà tự bản thân tớ đã thấy trưởng thành hơn rất nhiều, từ cách nhìn về bản thân cũng như những người mà mình tiếp xúc. Điều đó có lẽ đặc biệt đúng với những ai chưa từng sống xa nhà trước đó như trong trường hợp của tớ. Việc đi làm thêm ở ngoài không chỉ mang lại nguồn tài chính đáng kể để hỗ trợ cuộc sống bên này cũng như cuộc sống riêng, mà quan trọng hơn là nó còn mang lại niềm vui, những mối quan hệ mới và cả những kinh nghiệm sống.

Thank you all of my "mothers in law"

Cuối cùng, sẽ là rất thiếu sót nếu không nói lời cảm ơn đến ba mẹ đã tạo điều kiện để cho tớ có cơ hội được đi du học – một điều mà không phải ai cũng may mắn có được. Việc đi du học không chỉ là một cơ hội để tiếp cận với một hệ thống giáo dục tốt hơn, mà quan trọng hơn, đó là cơ hội để bạn bước chân ra thế giới bên ngoài, được nhìn thấy một cách suy nghĩ khác, một nền văn hóa khác và tớ không thể không đặc biệt nhấn mạnh tầm quan trọng của điều đó. Nó dạy cho tớ thấy rằng đừng bao giờ áp đặt cách suy nghĩ của mình lên mọi thứ, đừng bao giờ luôn cho rằng mình đúng, mà hãy chấp nhận rằng sẽ có những điều khác với cách suy nghĩ của mình, và rằng nó không hẳn là sai hay xấu xa. Nếu như cần có một điều tổng kết tất cả những gì tớ học được trong thời gian ở đây, đó chính là điều mà tớ muốn nói.

Còn về tương lai? Vẫn chưa thể nói gì nhiều về những gì đang chờ đợi trong tương lai xa, nhưng kế hoạch kế tiếp của tớ là sẽ ở lại đây thêm vài tháng (dự định để dự lễ tốt nghiệp của em tớ) và sau đó sẽ về nước và bắt đầu quá trình tìm việc.

Thảo luận trên Người Tập Viết

1. các thuật ngữ được giữ ở tiếng Anh vì tớ không thể tìm được một cách dịch tiếng Việt thỏa mãn

1. Kinh Tế: Cá nhân bạn sẽ có một việc làm thực tế gì để giúp nền kinh tế Việt Nam vượt qua cuộc khủng hoản hiện tại?
2. Giáo Dục: Hãy chia sẽ một sáng kiến của bạn mà theo bạn sẽ có thể giúp ích cho nền giáo dục Việt Nam.
3. Việt Nam: Nếu có một điều mà bạn yêu thích về Việt Nam và muốn chia sẽ với các thành viên tham gia hội nghị, bạn sẽ nói về điều gì?

Mặc dù nội dung hội nghị không phải là chủ đề mà tớ thật sự quan tâm, hình thức và nội dung cuộc thi – đặc biệt là câu hỏi về vấn đề Giáo Dục mà bản thân tớ vốn cũng đang có nhiều suy nghĩ muốn chia sẽ – đã thật sự đã khiến tớ bị lôi cuốn và quyết định tham gia.

Bạn có thể nghe và bình chọn cho bài dự thi của tớ tại đây (cần đăng ký tài khoản để bình chọn). Hạn cuối là hết ngày 14.4.2009. Ở cuối bài viết này tớ cũng đính kèm nội dung đầy đủ của bài thuyết trình. Điểm khác biệt duy nhất so với phiên bản dự thi chỉ là một đoạn “phân tích” mà vì giới hạn thời gian tớ đã phải cắt bớt do nó “không cần thiết”.

Vì thể lệ cuộc thi giới hạn người tham gia chỉ được trình bày câu trả lời trong 5 phút, trong phần trình bày của mình tớ đã phải lược bỏ một số suy nghĩ không thật sự thuộc phạm vi của câu trả lời. Ngoài việc chia sẽ những suy nghĩ đó, bài viết này cũng sẽ giải thích thêm về những gì đã được trình bày trong bài dự thi của tớ mà vì giới hạn thời gian đã không thể mở rộng hơn.

Có lẽ không phải là quá khi nói rằng nền giáo dục chính là một trong những nhân tố quan trọng nhất để đánh giá sự phát triển của một quốc gia. Một nền kinh tế có tốc độ phát triển cao nhất nhì hôm nay có thể sụp đổ ngày mai, nhưng một nền giáo dục bền vững sẽ đảm bảo khả năng cạnh tranh của một quốc gia trong 50 hoặc thậm chí là 100 năm tới. Điều đó có lẽ không có gì mới. Bác Hồ đã có một câu nói mà chúng ta ai ai cũng đã thuộc lòng – “Vì lợi ích 10 năm trồng cây, vì lợi ích trăm năm trồng người”.

Những yếu tố như ổn định chính trị, môi trường đầu tư thông thoáng và minh bạch – đó là những điều mà các dự báo kinh tế cảnh báo sẽ là những nhân tố cản trở sự phát triển của nền kinh tế. Tất cả đều là những yếu tố quan trọng mà chúng ta cần để ý, nhưng đó theo tớ chỉ là những vấn đề ngắn hạn mà chúng ta có thể chấn chỉnh nếu thật sự quyết tâm. Những vấn đề phục vụ cho mục tiêu dài hạn, là giữ vững tốc độ tăng trưởng kinh tế trong tương lai xa, mới chính là điều mà chúng ta cần đặt trọng tâm.

Vấn đề đó là gì? Câu trả lời chính là việc cải cách hệ thống giáo dục. Chính vì vậy, bàn về cải cách giáo dục trong bối cảnh khủng hoảng kinh tế hoàn toàn không phải là lạc đề.

MỘT GÓC NHÌN VỀ MỤC TIÊU PHÁT TRIỂN KINH TẾ VÀ CẢI CÁCH GIÁO DỤC

Nếu có ai đó hỏi tớ nghĩ gì về việc chúng ta là nước có tốc độ phát triển cao thứ 2 ở châu Á, chỉ sau Trung Quốc, tớ sẽ nói rằng tớ hãnh diện về điều đó, nhưng điều đó không đủ để nói lên sự phát triển. Những con số đã chỉ ra rằng với tốc độ phát triển hiện nay, chúng ta sẽ mất 158 năm để bắt kịp Singapore¹. Mới nghe có lẽ cũng sẽ khiến bất kỳ ai cũng có cảm giác chán nản ban đầu, nhưng nó không khiến tớ thất vọng và lo lắng bằng những số liệu đáng buồn về nền giáo dục của chúng ta hiện nay, như việc chúng ta là một trong những nước đứng cuối cùng (170/171 nước được xếp hạng) về thời gian giáo dục tối thiểu (5 năm), hay thực tế chúng ta là nước có số lượng trẻ em rời khỏi nhà trường từ bậc tiểu học cao cao nhất – hơn một triệu (đứng thứ 7 trong tổng số 126 quốc gia)². Những đánh giá từ bên ngoài vẫn tiếp tục đưa ra những dự đoán lạc quan về tương lai nền kinh tế Việt Nam. Báo chí vẫn liên tục “quảng cáo” những thông tin như vậy. Nhưng liệu đó có phải là bằng chứng rằng nền kinh tế của ta vẫn vững mạnh? Ngay cả khi nền kinh tế vẫn đang khỏe mạnh và không hề có dấu hiệu suy giảm, điều đó không có nghĩa là không có những vấn đề tiềm ẩn ở trong đó. Cuộc khủng hoản kinh tế của Mỹ, xuất phát từ sự sụp đổ của hệ thống tài chính vốn vẫn tồn tại những lỗ hổng mà bấy lâu nay họ vẫn cố tình bỏ qua, là một ví dụ cho bài học đó.

Sự phát triển của nền kinh tế Việt Nam hiện tại có thể nói một phần không nhỏ phụ thuộc vào nguồn đầu tư của nước ngoài nhờ những thuận lợi “tạm thời” mà chúng ta có được: nguồn nhân công rẻ, cộng với nhu cầu giảm chi phí sản xuất của các công ty phương Tây. Không phải quốc gia nào cũng may mắn đủ điều kiện để bắt lấy cơ hội này như trường hợp của Việt Nam và Trung Quốc. Đứng trước những con số tăng trưởng “ấn tượng” đó, có vẻ như chúng ta muốn cố tình quyên đi thực tế rằng không có gì đảm bảo cho những con số đó cả.

Nền kinh tế Mỹ hiện tại có thể vẫn đang trong giai đoạn khủng hoảng, nhưng không phải vô lý khi Obama gần đây nói rằng nền tảng của nó vẫn còn đó. Nền tảng đó là lực lượng lao động có khả năng tự tạo ra giá trị cao. Từ đâu họ có được nền tảng đó? Câu trả lời chính là ở hệ thống giáo dục có chất lượng giúp đào tạo những thế hệ người tham gia lao động có khả năng cạnh tranh cao của Mỹ  trong suốt những thập niên vừa qua. Vậy nên có thể nói nền tảng phát triển kinh tế xuất phát từ hệ thống giáo dục. Tốc độ phát triển kinh tế của chúng ta hiện nay không phải dựa vào nền tảng giáo dục của 10 năm trước; Với nền giáo dục hiện tại, rất có khả năng chúng ta cũng sẽ chẳng thể dựa vào nó 10 năm sau nếu những nhân tố thúc đẩy nền kinh tế hiện tại bị mất đi. So sánh hệ thống giáo dục của ta với những quốc gia được lấy làm mốc ở trên tớ mới nhận ra rằng những dự đoán về thời gian đuổi kịp các nước trong khu vực vẫn còn quá lạc quan, bởi nó dựa trên một giả định chưa thể kiểm chứng là chúng ta sẽ vẫn có thể tiếp tục duy trì tốc độ phát triển như hiện nay trong suốt khoảng thời gian đó. Điều gì sẽ xảy ra nếu những yếu tố thuận lợi mà chúng ta đang tận dụng biến mất? Ảnh hưởng nặng nề của cuộc khủng hoảng kinh tế Mỹ hiện tại đối với nền kinh tế Trung Quốc, vốn có rất nhiều điểm giống với trường hợp của chúng ta nhưng là ở một quy mô lớn hơn rất nhiều, là câu trả lời mà chúng ta cần ghi nhớ. Điều gì đảm bảo trong khoảng thời gian gần 100 năm về sau (dự đoán là để đuổi kịp Thái Lan) sẽ không có những cuộc khủng hoảng có ảnh hưởng tương tự đối với nền kinh tế của Việt Nam?

GIÁO DỤC VIỆT NAM: CẦN CHẤP NHẬN ĐỂ LẠI NHỮNG VẤN ĐỀ Ở NGỌN

Những vấn đề của hệ thống giáo dục Việt Nam đã được bàn thảo nhiều. Hầu hết mọi người đều đồng ý rằng chúng ta cần phải cải cách toàn bộ hệ thống giáo dục ngay từ “gốc” – chất lượng của hệ thống giáo dục. Nếu như chúng ta đã chấp nhận rằng cải cách là một quá trình dài hạn từ gốc, chúng ta sẽ phải biết chấp nhận tạm bỏ qua những vấn đề ngắn hạn đang tồn tại ở ngọn của hệ thống; Bởi nếu cái nền nhà đã không vững thì gia cố hay xây dựng thêm ở phần trên cũng chẳng thể giúp thay đổi tình hình mà thậm chí còn khiến mọi thứ phức tạp và khó giải quyết hơn.

Thế nhưng, cảm nhận của tớ là dường như tất cả những gì mà chúng ta gọi là “cải cách” chỉ là những giải pháp chắp vá cho những vấn đề kinh tế và xã hội “ngắn hạn” nổi lên. Cho dù những giải pháp này giúp giải đáp cho những “nhức nhối” hiện tại của xã hội, liệu nó có giúp xây dựng lại một hệ thống giáo dục mà người ta có thể tin tưởng? Phụ huynh của những học sinh tiểu học than chương trình là quá tải? Chúng ta thiết kế lại sách giáo khoa để giảm tải! Nhưng liệu việc giảm tải sẽ đem lại lợi ích gì về chất lượng dạy học ở nhà trường cũng như sự phát triển của trẻ, hay là chỉ để học sinh có thêm thời gian đi học thêm ở ngoài? Học sinh thi rớt đại học than đề thi đại học là quá khó? Chúng ta làm lại đề cho nó dễ hơn, để ai cũng có thể đạt điểm 5. Chúng ta giải quyết được vấn nạn dạy thêm, nhưng liệu điều đó giúp ích gì cho mục tiêu cải cách chất lượng dạy học đại học?

Câu trả lời có lẽ là không.

SỐ LƯỢNG: LÀ ĐÍCH, KHÔNG PHẢI ĐIỂM BẮT ĐẦU

Từ góc nhìn của tớ, gốc vấn đề của hệ thống giáo dục Việt Nam có thể tóm tắt trong 2 điểm:

1. Số lượng
2. Chất lượng

Tùy mỗi cách nhìn, hình thức thể hiện của hai khía cạnh này có thể khác nhau. Ví dụ nếu nhìn về chiến lược cải cách giáo dục, vấn đề “Số lượng” là việc chúng ta muốn rằng cải thiện về chất lượng phải được áp dụng đồng nhất cho tất cả.

Có rất nhiều điểm tương đồng giữa quan điểm cải cách hiện tại của ngành giáo dục và quan điểm kinh tế thuần túy xã hội chủ nghĩa, ở chỗ cả hai đều dựa trên lý tưởng “cùng tiến theo số đông” mà theo tớ là một “ảo tưởng” (mặc dù nó “lý tưởng”). Nếu như trong quá trình phát triển kinh tế, chúng ta đã và đang chấp nhận tạm bỏ qua tư tưởng đó (tức chấp nhận là trong xã hội luôn có sự chênh lệch giàu nghèo nhất định như là hệ quả tất yếu của sự phát triển) thì trong giáo dục, nếu chúng ta muốn bắt đầu xây dựng hệ thống giáo dục với chất lượng làm nòng cốt thì chúng ta sẽ cần phải tạm gác lại tiêu chí đồng đều về số lượng.

Bởi vậy khi nghe tin tức đại loại như thuyên chuyển giáo viên từ thành phố về vùng xa và ngược lại với mục đích để cân bằng chất lượng dạy học³ (hãy cứ nghĩ nó như việc bạn muốn nâng chất lượng của học sinh vùng xa lên một chút với chất lượng của giáo viên thành phố, đồng thời giảm chất lượng của học sinh thành phố xuống một chút với những giáo viên ở vùng xa lâu nay vốn không có điều kiện tiếp xúc với kiến thức cũng như cách dạy và học mới – qua đó “cân bằng” chất lượng dạy học), tớ thật sự không khỏi chán nản khi nghĩ về hiệu quả (và hệ quả) của nó. Góc nhìn của tớ về vấn đề này là chúng ta cần phải xác định lại trọng tâm và mục tiêu của giáo dục với mục đích phát triển kinh tế. Cụ thể, chúng ta cần chấp nhận có sự chênh lệch giáo dục giữa thành phố và nông thôn. Giả định phần lớn lực lượng lao động “tay chân” của chúng ta đều bắt thân từ lực lượng lao động ở nông thôn, vấn đề cải cách hệ thống giáo dục ở khu vực này sẽ không quan trọng bằng khu vực thành phố, nơi mà nhu cầu về lao động trí thức giá trị cao đòi hỏi nhiều hơn về chất lượng của giáo dục.

CHẤT LƯỢNG: CHƯƠNG TRÌNH HỌC LIỆU CÓ PHẢI LÀ GỐC?

Từ một khía cạnh khác, lâu nay khi nói về “gốc” của những vấn đề trong giáo dục, chúng ta chỉ luôn hướng sự quan tâm đến nội dung chương trình: Chương trình quá nặng, quá cũ và không thực tế. Người ta luôn lấy những ví dụ về chương trình học rất “nhẹ nhàng” của các nước phương Tây như là bằng chứng là một chương trình quá nặng là không tốt. Nhưng liệu đó có phải là gốc vấn đề? Nếu vậy, tại sao nước Nhật vốn nổi tiếng với chương trình học cực kỳ nặng nề vẫn không có vấn đề gì về chất lượng, nếu không muốn nói họ có một trong những nền giáo dục chất lượng hàng đầu trên thế giới? Ở Nhật, kỳ thi Đại Học vẫn được xem là một thử thách, nhưng tại sao họ không cần phải làm đề thi dễ hơn để giải quyết những áp lực của xã hội – như cách mà chúng ta đang làm?

CẢI CÁCH GIÁO DỤC – TIẾP CẬN TỪ GÓC NHÌN VĂN HÓA

Trong quá trình học môn Nhân Văn Học (”Anthropology”) học kỳ này, tớ nhận thấy vấn đề văn hóa được đề cập đến như là một yếu tố quan trọng cần phải được xem xét trong bất kỳ giải pháp nào cho các vấn để xã hội. Rất nhiều những ví dụ về những dự án nhằm vào những vấn đề xã hội đã thất bại bởi những người đề ra nó đã không coi trong yếu tố văn hóa đã được đưa ra, và cảm nhận của tớ là đó là điều đang xảy ra ở những giải pháp hiện tại được đề ra để thay đổi quan niệm của xã hội về vai trò của giáo dục đại học ở Việt Nam. Đó cũng chính là nội dung chính và là mục đích của những giải pháp mà tớ chia sẽ trong bài dự thi của mình.

Trong bài dự thi của mình, tớ có đưa ra một thực tế minh họa về sự mâu thuẫn của hai khía cạnh số lượng và chất đã nêu ở trên, nhưng ở một hình thức khác, về quan niệm của xã hội về vai trò của giáo dục đại học:

1. Mọi người đều muốn con mình phải đi học đại học. (Số Lượng)
2. Không ai tin vào nó. (Chất Lượng)

Mâu thuẫn ở đây là, nếu như đã không tin vào nó, tại sao mọi người đều muốn con mình phải vào đại học? Câu trả lời thường gặp là môi trường xã hội muốn người xin việc phải có bằng đại học. Đó là thực tế, nhưng như tớ có đề cập trong bài thuyết trình của mình, nó không còn hoàn toàn đúng trong môi trường hiện tại. Chúng ta hoàn toàn có thể tin rằng môi trường việc làm tự nó sẽ thay đổi và xóa bỏ thực tế này. Nhiệm vụ duy nhất của ngành giáo dục trong vấn đề này chỉ là làm thế nào để thay đổi quan niệm của xã hội. Thực ra, họ đã bắt đầu thực hiện chiến lược này, tuy nhiên theo tớ đã nhằm vào sai đối tượng. Họ cung cấp thông tin cho đối tượng học sinh chuẩn bị tham gia kỳ thi về những lựa chọn khác (vốn cũng có quan niệm tương đối “mở” về vai trò giáo dục đại học), trong khi quên mất yếu tố văn hóa rằng chính những bậc phụ huynh mới là người có tiếng nói quyết định. “Sáng kiến” mà tớ trình bày trong bài dự thi của mình là chuyển hướng sang tập trung thuyết phục đối tượng này cả về tâm lý cũng như cung cấp những lợi ích thiết thực về mặt kinh tế. Dưới đây là nội dung bài dự thi của tớ:

Getting to the Parents

♫ Bài viết trên NTV có đính kèm file âm thanh.

Tham gia thảo luận và bình chọn (bạn sẽ cần đăng ký thành viên)

The Topic is: To Share a Creative Idea That Might Benefit the Education System of Vietnam.

But first, before telling you my proposal, let me ask the question, that is, what is wrong with Vietnam Education System? This has been a hot debate recently and I want to share with you my view about this question by telling you my story.

After I graduated high school 6 years ago, my parents both wanted me to have a university degree. At that point, I didn’t have any other plan, so that was actually what I wanted to do. Still, I asked if I can study anywhere else other than the university. They told me – no, you have to get in there. However, believe it or not, although they are both professors in one of the major university in Vietnam, they don’t think it is going to be any good studying in there, and that’s why they tried their best to give me chance to study abroad. So here I am, getting my degree in Canada.

No, I’m not strying to complain about this. In fact, I am really thanksful to them to give me the chance that not everyone have and I have learned a lots here. But this story shows two important facts about our education system:

1. Everyone in Vietnam want to get into a university.
2. They don’t believe in it.

See? These facts contradict to each other. These are the two aspects of our problem: quantity and quality. We are already trying to fix the second without much success, while overlook the first. My proposal will focus on this aspect because it is easier.

So, why ones want to get into the university if they don’t believe in it? A common answer is that because every company out there will only hire you if you have an university degree, and in some cases that will only help you to get an interview. But that is no longer true. Still, most parents of the last generation still think so. So one way to persuade these parents will be to make it illegal for companies to required a university degree just to get an interview with them. Well, If I were the king of this world, I can do that. But that’s not the case so we need to find another solution.

My proposal includes 2 parts:

First. From my story before, it is not me but really my parents who wanted me to get into the university. I am more open about it, and I believe that people in my generation are so too. But in Vietnam culture, parents have an important role in this. Therefore, I think until now, we focused on the wrong target: it is not the students, but their parents, that need information about alternative options. We need to provide some helps for students to pursuade their parents that university is not the only access to the future. I propose that we have a series of television programs each year prior to the exam, in every city, especially in the rural areas, that target specifically to parents about these options. And maybe, we show examples of parents with successful children, who are not graduated from university, sharing their thoughts.

Certainly, that is not going to be enough to pursaude the parents who want the best for their children. So my second proposal is for the government to give them a deal: Your children are for the first time taking the university entrance exam and fail. If they decide to stop there and to take other available options (such as trade schools), the government will give them an “unconditional” loan of up to 50% of their school fee that can be paid back once they have a job. Your children still have the option to try one more time next year if that is really what they want to, but then they will no longer be eligible for this program. This will help fix the so-called “one-more-time” problem, that is in Vietnam, people who fail the university exam will say, let’s try it one more time next year. And if next year they fail again? Oh one more time, just one more time… One of my childhood friend took 4 years to get into HaNoi Architect University. Although I know he deserve it because he is really good at drawing and it has been his dream, it still very costly, both in money and time. Economic factor can plays an important role to persuade the parents.

So here we are. Those are my two proposals that I think will help solve the problem of too many people trying to get into the university. And it might help to improve the quality problem too. You know, because we can not just easily increase the number of teachers, less students in the university can help improve the quality of teaching there.

Thank you very much everyone for listening.

LỜI KẾT

Tớ tin rằng không phải ngẫu nhiên mà một cuộc thi thuộc khuông khổ hội nghị các doanh nghiệp lại đi hỏi về vấn đề giáo dục, bên cạnh câu hỏi về cuộc khủng hoảng kinh tế. Có thể nói, so với Trung Quốc, mặc dù có chung nhiều đặc điểm về quá trình cũng như nhân tố phát triển kinh tế, Việt Nam đã rất may mắn vì chỉ phải chịu những ảnh hưởng giới hạn của cuộc khủng hoảng này. Tuy nhiên, sự kiện này là một lời nhắc nhở rằng chúng ta không thể mãi tiếp tục dựa vào những thuận lợi đang có mà phải tự mình xây dựng một bệ phóng của riêng mình, bắt đầu trước hết từ hệ thống giáo dục.

Thảo luận trên Người Tập Viết

1. Việt Nam mất 51 năm mới theo kịp Indonesia – VnExpress, http://www.vnexpress.net/GL/Kinh-doanh/2008/12/3BA0973B/
2. những số liệu này được lấy tử nguồn NationMaster vốn tổng hợp từ các nguồn số liệu chính thức của các tổ chức quốc tế. Số liệu về hệ thống giáo dục Việt Nam có thể xem tại http://www.nationmaster.com/country/vm-vietnam/edu-education.
3. Giáo viên sẽ có thể “đi nghĩa vụ” 5 năm – VietNamNet, http://vietnamnet.vn/giaoduc/2009/02/826958/

Nếu bạn hỏi lý do tại sao Người Tập Viết không được cập nhật gì trong nửa cuối năm vừa qua thì câu trả lời khá đơn giản là vì Thời Gian. Khi mà mỗi ngày chỉ có khoảng hơn 1 tiếng ngồi trước máy tính thì dành thời gian để viết blog trở thành một điều “xa xỉ” đối với dân máy tính. Thôi thì lấy chính nó làm điểm bắt đầu bài viết đầu năm…

Trong một thời gian dài, con người đã nhìn nhận một cách sai lầm rằng thời gian là tuyệt đối. Einstein đã chứng minh bằng thuyết khoa học của mình rằng Thời Gian không phải là một khái niệm tuyệt đối. Nhưng ngay cả vậy, trong góc nhìn hàng ngày của những sinh vật nhỏ nhoi trên hành tinh này, nó vẫn được xem là thứ duy nhất tuyệt đối. Đó không phải là điều duy nhất mà chúng ta nhìn nhận sai về thời gian. Người ta nói thời gian có sức mạnh kỳ diệu có thể xoá mòn và làm thay đổi mọi thứ. Không phải không có hàm ý gì khi chúng ta vẫn nói Thời gian thay đổi thì con người cũng phải thay đổi theo…

Time does not change us. It just unfolds us. (Max Frisch)

“Thời gian không làm thay đổi chúng ta. Nó giúp chúng ta nhìn thấy được chính con người của mình.” Chúng ta đỗ lỗi cho Thời Gian về tất cả những thay đổi khiến chúng ta phật ý, đặc biệt là khi đối tượng của sự thay đổi là Lòng Người. Và có lẽ không có gì đáng buồn hơn khi nghĩ rằng lòng người thay đổi theo thời gian. Nhưng lòng người không thay đổi theo thời gian. Chúng ta đơn giản chỉ không nhận ra được rằng những gì mà chúng ta cho là “sự thay đổi” thực ra đều là những gì đã có sẵn mà chúng ta đã không nhìn ra. Thời gian chỉ giúp bộc lộ những giá trị đó ra bên ngoài. Bạn không tin? Người ta nói tình yêu chân thực sẽ không bao giờ bị thời gian xoá mờ hay làm thay đổi cũng là vì một lý do tương tự.

…

Trong một câu chuyện với một người bạn thân, tớ đặt ra câu hỏi – vài ba chục năm sau, nếu nhìn lại khoảng thời gian này, chúng ta sẽ nhìn nhận nó như thế nào nhỉ? Liệu chúng ta sẽ cười thầm về những khó khăn mà ở thời điểm hiện tại chúng ta cho rằng thật khó để vượt qua? Liệu chúng ta sẽ nhìn ra được những gì mà chúng ta mà giờ đây vẫn còn chưa hiểu về bản thân?

Quyết định tạm ngừng một học kỳ dẫu khiến kế hoạch tốt nghiệp phải dời lại thêm một năm (6/09) nhưng điều đó chẳng làm tớ tiếc mà ngược lại nhờ có “khoảng dừng” đó tớ đã học và suy ngẫm được nhiều điều về bản thân cũng như những mối quan hệ xung quanh. Nếu định nghĩa sự “trưởng thành” là sự chuyển biến trong suy nghĩ và nhận thức, có lẽ năm 2008 đánh dấu bước chuyển biến đó trong tớ.

Time is like the wind, it lifts the light and leaves the heavy.  (Doménico Cieri Estrada)

“Thời gian như những ngọn gió – nó cuốn theo những gì nhẹ và để lại những thứ nặng nề lại đằng sau”. Đó cũng là điều mà tớ hi vọng trước thềm năm mới.

[[812]]

Thảo luận trên Người Tập Viết

Tuy nhiên, nếu bạn theo dõi Ghi Chép (đã được thiết kế lại dễ theo dõi hơn) – bạn sẽ thây rằng hàng ngày tớ vẫn tiếp tục cập nhật những mẩu thông tin thú vị trên Internet ở đó. Khác với những bài trên Người Tập Viết tốn không dưới 1 tiếng đồng hồ, những bài dạng “tumblr blog” có thể ghi lại ngay khi đang đọc tin.

Rất đáng tiếc, bài này cũng không phải là những bài viết mà các bạn đang trông đợi. Mục đích của nó là thông báo về việc gần đây tớ mới phát hiện rằng mình đã bị thất lạc rất nhiều những email quan trọng do cách thức cấu hình hệ thống Gmail – qua đó hi vọng sẽ giúp các bạn có cấu hình tương tự chú ý hơn.

Về việc thất lạc email

Tớ vốn đăng ký rất nhiều tên miền cho khá nhiều trang web và ý tưởng của mình – kể đến có một vài cái quan trọng mà tớ vẫn sử dụng như nguoitapviet.info, leduytien.com, ghichep.net, nhacdieu.net, zwidesign.com,… Với mỗi tên miền đi kèm với nó là một địa chỉ email liên lạc riêng được cấu hình sử dụng hệ thống GMail cung cấp miễn phí bởi Google. Để thuận tiện, tớ đã cấu hình cho các địa chỉ này tự động chuyển tiếp tất cả các email đó về địa chỉ chính của tớ ở… gmail.com. Điều mà tớ không nghĩ đến là cấu hình “2 lớp” này đã dấn đến tình huống có nhiều email đã không được chuyển đến như dự kiến. Lý do chính là mỗi lớp trong cấu hình này đều có một hệ thống lọc “spam” riêng. Ví dụ nếu bạn gửi email vào địa chỉ của tớ ở leduytien.com và vì một lý do nào đó Google nghĩ rằng nó là spam thì nó sẽ bỏ thẳng vào hộp thư rác mà không chuyển tiếp nó đến địa chỉ @gmail.com mà tớ vẫn thường xuyên kiểm tra.

Đinh ninh rằng tất cả các email sẽ đều có đích đến cuối cùng là ở @gmail.com, tớ đã không thèm kiểm tra bất kỳ hộp thư nào khác. Mãi đến gần đây khi một vài người không thấy tớ phản hồi đã sử dụng hệ thống liên lạc riêng của Người Tập Viết (cấu hình để gửi thẳng đến @gmail.com) – kiểm tra lại tớ mới phát hiện ra điều này. Ngồi kiểm tra lại các hòm thư khác đã phát hiện ra một số lượng không nhỏ các email rơi vào trường hợp này (lâu nay vẫn nghĩ rằng hệ thống lọc thư rác của Gmail là tốt nhất – không ngờ nó vẫn để lọt những trường hợp rất rõ ràng).

Tạm thời tớ vẫn chưa có cách nào khắc phục được tình huống này (do không có cách nào để tắt tính năng lọc spam của Gmail) nên tớ hiện tại sẽ định kỳ kiểm tra các hộp thư khác để tránh bỏ sót những email quan trọng. Các bạn nếu email trực tiếp cho tớ vào các địa chỉ email khác @gmail.com (ví dụ như @leduytien.com) mà không nhận được phản hồi thì vui lòng gửi lại cho tớ vào địa chỉ @gmail.com (phần đầu lúc nào cũng giống nhau – leduytien@).

Tắt tính năng nhận phản hồi bằng email

Các bạn có lẽ đã để ý rằng thời gian gần đây Người Tập Viết đã tải nhanh hơn. Kể từ khi thiết kế lại Người Tập Viết, tớ đã chú ý rằng thời gian tải dường như chậm một cách rất khó để lý giải. Mặc cho một vài bạn đã chỉ ra rằng việc dùng những thư viện javascript và các tính năng phụ cho Wordpress là lý do, tớ vẫn tin rằng có một lý do khác sau khi để ý rằng thời gian phản hồi của máy chủ (”response time”) bị chậm một cách đáng kể (tức thời gian kể từ lúc trình duyệt gửi yêu cầu về một file đến lúc máy chủ bắt đầu gửi trả dữ liệu). Sau khi liên hệ với công ty cung cấp dịch vụ máy chủ (Dreamhost), họ đã tìm ra nguyên nhân: tính năng đăng ký nhận phản hồi bằng email.

Nguồn gốc của vấn đề là ở chỗ cách đây mấy năm, trong những phiên bản đầu của Người Tập Viết, tớ đã từng cài đặt và sử dụng tính năng cho phép bạn đăng ký để nhận thông báo qua email mỗi khi có phản hồi về một bài viết mà bạn quan tâm. Ở phiên bản đó, tác giả của tính năng này đã không chú ý quản lý về những phản hồi rác, nhận luôn những địa chỉ email giả của những phản hồi này vào danh sách đăng ký. Bẵng đi một thời gian không sử dụng, cho đến khi tớ sử dụng lại tính năng này trong phiên bản hiện tại của Người Tập Viết – danh sách nhận email đã lên đến… 2 triệu email.

Kết quả là với mỗi lượt truy cập, hệ thống này phải thực hiện một câu truy vấn với khoảng… 2 triệu kết quả là những địa chỉ email. Người hỗ trợ bên Dreamhost đã phát hiện ra điều này khi nhận thấy có những câu truy vấn SQL tốn đến gần nữa phút để hoàn thành – và rất nhiều trong số đó được thực hiện cùng một lúc hoặc đợi để thực hiện. Kết quả là máy chủ bị quá tải, dẫn đến tình trạng chậm phản hồi của máy chủ như tớ đã giải thích ở trên.

Bằng cách tạm thời tắt tính năng này, thời gian tải của trang web đã được cải thiện đáng kể. Nhận thấy có khá nhiều bạn đã đăng ký nhận email thông báo về những bài viết mà bạn quan tâm, tớ thông báo ở đây để các bạn được biết. Tớ cũng chưa biết chắc liệu sẽ bật lại tính năng này hay không (hơi bận), nhưng các bạn luôn có thể đăng ký vào RSS phản hồi của một bài viết bất kỳ ở phần thông tin về bài viết.

Thảo luận trên Người Tập Viết

Em là một người ở chung nhà với anh Tiên bên Canada (và em cũng là sinh viên).

Nay rất buồn báo tin cho mọi người là anh Tiên đã bất ngờ qua đời sau khi ngủ liên tục 24 tiếng đồng hồ mà không ăn gì hôm qua vào lúc 0 giờ 12 phút sáng ngày cá tháng tư. Hơi trùng dịp, nhưng tin em đi, đây không phải là một cái cá tháng tư nhảm nhí như kiểu của Google, Gmail, ReadWriteWeb và Techcrunch mà anh Tiên – vốn là người thành thật hay bị lừa đã tin “sái cổ” và cho em xem hôm nay đâu. Nói đến đây em – “cá sấu” – không cầm được nước mắt vì nhớ đến anh Tiên, một con người luôn thích cười lại chết trong ngày người ta cười đùa T_T (hình như anh Tiên chưa bao giờ sử dụng ký tự này thì phải – em quen rồi – nó có nghĩa là khóc)

Trong di chúc mà anh để lại và nói em đọc – em cũng chẳng biết anh ấy viết hồi nào nữa nhưng chắc em cũng phải đi viết một cái), anh có cho em biết tên và mật khẩu của Người Tập Viết và nhờ em viết giùm thông báo này để mọi người khỏi phải trông đợi những bài viết kế tiếp của chuyên đề viết về thiết kế web gì đó em cũng không rõ. Trong bài là vài điều mà anh dặn trong di chúc.

Anh dặn em báo cho mọi người biết rằng anh đã đang ký tên miền và cái gì đó gọi là “hot” cho trang web này trong 5 năm đến năm 2013. Mọi người vì vậy sẽ vẫn có thể vào trang web này cho đến lúc đó. Anh nói nếu em muốn thì có thể viết tiếp giùm anh, còn không thì anh nhờ em bán cho ai đó có nhu cầu muốn sở hữu nó (ảnh nói tra trên mạng tên Người Tập Viết luôn đứng rất cao nên chắc cũng sẽ kiểm được vài triệu trong cái thời buổi mọi thứ đều lên giá này). Đọc bài của anh em chẳng có đủ tự tin và thời gian để viết linh tinh nhiều thứ như vậy, nên dù đối với em thì trang web này chẳng có giá trị gì (ảnh hay nói là “bụt chùa nhà không thiêng” vì những người thân quen đều chê trang này của ảnh), em quyết định sẽ bán nó kiếm chút lời (ảnh nói em có thể lấy một nữa). Em là dân kinh tế nên đã cố tìm một vài lý do giúp ảnh quảng cáo:

• Thương hiệu – dù sao thì cái tên Người Tập Viết cũng rất hay và hình như cũng được nhắc đến nhiều nhiều. Mấy trang blog bạn em hình như đều có liên kết đến nó.
• Thiết kế – không phải ai cũng có thiết kế riêng cho blog của mình đẹp như vậy.
• Chi phí – như đã nói, anh Tiên đã đăng ký cho trang web này đảm bảo hoạt động đến năm 2013 và người mua sẽ không phải trả thêm bất kỳ chi phí nào. Em nghĩ cái này không thôi cũng phải hơn $400 rồi.

Nếu ai muốn mua thì cứ định giá qua phần phản hồi nhé. Ảnh bảo có thể đưa đấu giá trên eBay, nhưng em không rành nên sử dụng luôn phần phản hồi. Mọi người đưa ra giá đến hết hôm nay rồi em sẽ bán lại cho người đưa ra giá cao nhất.

Việc thứ hai mà ảnh muốn nhờ em là thông báo cho một số bạn bè của anh ấy. Nhưng vốn là người hay quên, ảnh quên để lại cho em số điện thoại / email của những người này nên em báo lên đây luôn – hi vọng những người đó sẽ đọc (mặc dù như ảnh nói thì người thân của ảnh chẳng ai đọc blog này cả):

• “Someone Special” (hình như là người yêu của ảnh? chứ nếu không tại sao lại gọi là “special” – nhưng anh vẫn nói là chưa có người yêu): Hình như bọn mình có số không gặp nhau lâu được thì phải. Đi sang Pháp vui vẻ nhé :)
• Anh Hiếu FTP: Sorry, kế hoạch vậy là “bể” rồi (trừ khi em sống lại).
• Anh Dũng “Đô Thị” – xa cách kiểu này chắc là cái dự án Thách Thức Miền Trung mà chúng ta đang làm trang web có lẽ phải ngưng rồi. Hẹn khi nào gặp lại nhé.
• Chị Dương: cái trang blog Lá Xanh chị của chị sẽ vẫn hoạt động (cho đến khi nào Người Tập Viết bị tiêu tùng thì thôi).
• Anh Minh và chị Chi: trang đám cưới của anh chị sẽ hết hạn trong năm nay.
• Nhạc Số: Mặc dù bản đầu tiên trông tệ hại và bản thứ hai không được sử dụng, em vẫn thích cái giao diện của em làm :)
• Những ai còn nhớ đến cái dự án chết Nhạc Điệu: Tớ có làm giao diện mới nhưng chắc sẽ chẳng bao giờ sử dụng (có ai muốn mua lại không?)

Điều thứ 3 mà ảnh đề cập đến trong di chúc là:

Là người mê phim Hàn và mọi thứ liên quan đến phim Hàn, anh muốn khi chết đi được… đốt tro theo kiểu “Hàn” và có một ai đó giả làm người yêu (ôi – điều buồn nhất của người mê phim Hàn là chết đi mà chưa có ai yêu mình) rắc tro cuốn theo dòng sông Hàn đục ngầu ở Đà Nẵng. Và nhớ đừng quên bỏ theo anh tất cả hơn 20 bộ phim Hàn mà anh đã cất công tải và sưu tầm mua trong mấy năm qua để anh ở dưới đó xem cho đỡ buồn nhé. Và nếu có thể, bỏ theo anh cái máy tính thân yêu mà lâu nay anh vẫn xem là vợ chung thuỷ ngày đêm với nó, cộng thêm cái iPhone để anh nghịch chơi (ở dưới đó chắc chẳng gọi cho ai được – nhưng ở trên đây anh cũng đâu có gọi cho ai ngoài tổng đài báo giờ xe bus) và đặc biệt là cái iPod với hơn 25 ngàn bài nhạc của anh.

Dù đang buồn nhưng đọc những dòng trên không thể không buồn cười cho người mê phim Hàn.

Và nguyện vọng cuối cùng của anh là mọi người hãy “Forget me please”:

[[723]]

Tái bút: Cái hình ở trên là anh Tiên chụp trong dịp đi thăm Đền Hùng hè năm ngoái. Khi đó có một trái thơm đặc biệt có nhiều “chân” được người dân xung quanh dâng. Mấy người ở đó thấy anh Tiên mặc đồ và đem máy ảnh giống nhà báo nên nói nếu có thể thì đăng tin giùm để tìm cách bảo quản. Đáng tiếc, một người lười biếng như anh Tiên mãi đến giờ cũng chưa làm được điều đó. Anh Tiên nói có 3 điều mà anh “tiếc” nhất trong cuộc đời của mình. Chuyện trái dứa là một (giờ thì em đã giúp anh đạt được ý nguyện, dù rằng chắc giờ quả dứa đã héo queo), hai điều còn lại hoặc là sẽ không thể thực hiện được vì anh đã ra đi, hoặc là điều đã xảy ra trong quá khứ không thể thay đổi:

1. Chưa có người yêu như trong phim Hàn (thở dài)
2. Trong một đêm ở Hạ Long, anh và cả nhà đi chơi và có mua một cái bóng bay. Có một em bé ăn xin đã đi theo nằn nì anh cho nó quả bóng. Anh đã lưỡng lự rất lâu dù trong lòng thì rất muốn cho nhưng vẫn nghi ngờ (và không có thiện cảm mấy với những đứa bé ăn xin mà anh từng gặp), phải đợi đến khi mẹ nhắc thì anh mới đưa quả bóng đó cho mẹ để mẹ cho nó. Anh thất vọng về con người của mình. Con người của anh xấu như vậy đó.

Thảo luận trên Người Tập Viết

Hai ngày hôm qua có lẽ các bạn đã để ý về liên kết đến GhiChep.net được đặt bên trên danh sách các phân mục. Trang web là một blog mới của tớ sử dụng dịch vụ của Tumblr và là kết quả của 4 tiếng thiết kế. Đọc tiếp để biết thêm về hiện tượng gọi là “Tumblelog” – một hình thức blog mới gần đây – cũng như về nội dung của Ghi Chép và tương lai của Người Tập Viết.

[[719]]

Giới thiệu Tumblelog

Tumblelog là một hiện tượng mới xuất hiện gần đây như một xu hướng tách ra từ những blog truyền thống. Xuất phát từ một thực tế là việc viết blog đòi hỏi tác giả phải đầu tư nhiều thời gian và không thật sự phù hợp nếu bạn chỉ muốn ghi lại nhanh một điều gì đó, ý tưởng của Tumblelog là cho phép mọi người một cách nhanh chóng ghi lại những gì thú vị mà họ bắt gặp trên Internet – video, nhạc, hình ảnh, trích dẫn, hoặc một suy nghĩ ngắn…

(Tumblr Help)

Nói một cách dễ hiểu, nếu như “blog” là cuốn nhật ký mà bạn cất ở nhà và chỉ cập nhật một lần cuối ngày thì “tumblelogs” sẽ là cuốn sổ tay ghi chép mà bạn sẽ mang theo mình.

Về Tumblr

Dịch vụ của Tumblr xây dựng với ý tưởng này nên chú trọng đến sự đơn giản:

• Nó không hỗ trợ phân chia bài viết theo phân mục. Bạn không cần phải suy nghĩ xem một mẫu tin thuộc về một phân mục / chủ đề gì.
• Tự động phân biệt định dạng nội dung: bạn chọn một đoạn văn và nhấn vào liên kết tạo Tumblr và dịch vụ sẽ biết rằng bạn đang muốn trích dẫn đoạn văn đó và tự động chép đoạn văn đó vào cửa sổ biên tập. Nó cũng sẽ tự động copy hình ảnh nếu bạn muốn ghi lại một hình ảnh, hoặc video từ YouTube (hoặc bất kỳ dịch vụ video nào khác) nếu bạn đang ở trên trang YouTube.
• Hỗ trợ các tính năng nâng cao như cho phép bạn thiết kế riêng giao diện của mình (điều mà tớ làm với GhiChep.net) cũng như cho phép bạn sử dụng tên miền riêng.
• Miễn phí. Trong tương lai, họ có thể ra mắt những tính năng mới đòi hỏi bạn phải trả phí, nhưng những gì bạn thấy ở hiện tại sẽ luôn được miễn phí.

Đó chính xác là những gì tớ cần hiện tại.

Giới thiệu GhiChép.net

Nhiều bạn đã đề cập về việc những bài viết gần đây có quá nhiều chủ đề và không thật sự tiện theo dõi cho lắm. Vấn đề là ở chỗ tớ muốn ghi lại những suy nghĩ về những gì thú vị mình bắt gặp, nhưng lại không muốn trang chủ của Người Tập Viết bị những mẫu bài viết ngắn này chiếm dụng nếu nó được tách thành những bài riêng lẽ. Sau khi sử dụng thử trong vài ngày và thật sự thích nó, tớ đã quyết định xây dựng riêng một giao diện cho nó và sử dụng nó như là một trang blog chính thức bên cạnh Người Tập Viết. Mặc dù có tên miền riêng là ghichep.net, về mặt bản chất trong định hướng của tớ, nó sẽ vẫn là một phần của trang web leduytien.com (đang trong giai đoạn thiết kế lại) – và vì vậy địa chỉ chính thức là ghichep.leduytien.com (khi bạn vào ghichep.net, nó đơn giản sẽ chuyển bạn về địa chỉ này).

Vậy điều gì sẽ xảy ra khi một mình tớ phải viết đến 2 blog?

Tương lai của Người Tập Viết và Ghi Chép

Một cách ngắn gọn, Người Tập Viết sẽ tiếp tục là nơi tớ sẽ gửi những bài viết được đầu tư kỹ lưỡng trong khi Ghi Chép sẽ đóng vai trò như cuốn sổ tay / vở nháp của tớ.

• Bản chất của Tumblelog là nó không chiếm nhiều thời gian – nó giống như việc hàng ngày bạn phải đọc tin và tranh thủ ghi lại những gì khiến mình chú ý. Bạn sẽ thấy mỗi ngày Ghi Chép sẽ có khoảng 10 – 20 bài ghi chép khác nhau.
• Một vài những mẫu ghi chép thật sự thú vị từ GhiChep.net sẽ được ghi lại trên Người Tập Viết với những suy nghĩ và bình luận sâu hơn (dưới dạng những bài viết riêng lẽ) – giống như 2 bài 5 giây và mãi mãi và Cơ hội trong khó khăn.

Gần đây tớ thật sự thích thú mỗi khi có thời gian để ngồi đọc và viết blog – và có xu hướng dành khá nhiều thời gian cập nhật nội dung của Người Tập Viết. Sắp ra trường, đôi khi nghĩ xa ra một chút về con đường sự nghiệp sắp tới của mình, tớ tự hỏi liệu mình có thể đến một lúc nào đó lấy việc viết blog như là công việc chính và có thu nhập từ nó – như cách mà Jason Kottke hay John Gruber đã làm và thành công? Mặt khác, về mặt nội dung, tớ không muốn viết theo kiểu tin tức về một chủ đề theo kiểu “TechCrunch” – như cách mà blogger người Malaysia Liew Cheon Fong đã làm và thành công ở Liewcf.

Thu nhập chính của các blogger lấy blog làm nghề kiếm sống chủ yếu là từ quảng cáo – nhưng nó sẽ chỉ đạt hiệu quả khi mà trang blog của bạn có một số lượng người xem cực lớn. Cỡ xấp xỉ 1,000 người / ngày như tớ có lẽ còn xa mới giúp tớ có thể sống qua ngày.

Con đường tương lai mà tớ muốn hướng đến sẽ là trước tiên được làm cho một công ty nào đó trong lĩnh vực thiết kế mà mà mình vốn say mê để biết “mùi đời” và tích luỹ thêm kinh nghiệm làm việc, rồi đến một lúc nào đó có thể sống “tự do” hơn bằng cách thiết kế theo hợp đồng cá nhân (”freelance”) và nếu có thêm một chút thu nhập từ việc viết blog thì sẽ thật tuyệt vời. Từ giờ cho đến lúc đó, công việc đầu tiên mà tớ phải làm là thu hút người đọc bằng những nội dung thú vị (ở ghichep.net) và những bài viết sâu hơn về những chủ đề xung quanh (ở nguoitapviet.info).

Thảo luận trên Người Tập Viết

Qua một người bạn biết được Avril Lavigne trong chuyến lưu diễn The Best Damn Tour (cho album mới của cô có tiêu đề The Best Damn Thing – xem bài giới thiệu trên NTV) sẽ có ghé qua Calgary, thế là 2 đứa quyết không một lần nữa bỏ lở dịp được nghe cô hát trực tiếp đặt ngay vé. Chờ đợi cả nửa tháng và cuối cùng ngày đó đã đến. Tối hôm qua, tớ đã được xem buổi diễn trực tiếp của Avril Lavigne ở Calgary!

Trong buổi diễn, Avril Lavigne đã hát tất cả những bài hát hay nhất trong cả 3 album của cô – có những bài hát như muốn đập tung sân khấu (với dàn âm thanh cực mạnh rung cả đất) và cũng có những bản nhạc nhẹ nhàng khi cô đàn piano, đánh guitar. Avril Lavigne trong buổi diễn cũng cho thấy tài … đánh trống của mình. Mặc dù đã nghe những bài hát trong cả 3 album của cô không biết đến bao nhiêu lần, cái cảm giác được nghe cô hát trực tiếp cũng như cái không khí sống động của một đêm diễn nhạc rock có thể nói là không có gì so sánh được!

Vậy nhưng cũng có vài điều tiếc nuối về đêm diễn:

• Trên vé ghi là không được đem theo máy ảnh và dụng cụ ghi âm. Thật thà cất cái máy ảnh ở nhà, để rồi đến nơi tiếc nuối khi nhìn thấy ống kính người khác chớp nháy còn mình chỉ biết rút tạm cái iPhone ra chụp. Trong bóng tối và ánh sáng chói loà của màn hình khổng lồ, cái ống kính của iPhone mới bộc lộ khả năng kém cõi của nó nên tớ đành phải thể hiện khả năng “Photoshop” của mình để cứu những gì có thể. Xem những bức hình tớ chụp trong đêm biểu diễn trên Flickr!
• Lần sau rút kinh nghiệm không nên chọn hàng ghế đầu – tớ bị mấy cái đầu và những cánh tay phía trước chắn :(
• Rút kinh nghiệm trước khi đi nghe nhạc rock phải … ôn lại bài – học thuộc lời vài bài hát của họ để đến đó còn hát theo :)

[[681]]

Thảo luận trên Người Tập Viết

Bài viết này đánh dấu bài viết thứ 500 trên Người Tập Viết – đó là một “sự kiện” đối với tớ. Vốn thích việc ngồi thống kê, nhân tiện làm một chút tổng kết:

• Số bài viết: 500
• Số phản hồi (không tính những phản hồi của tớ): 2,630 (5.26 phản hồi / bài viết)
• Số bạn gửi phản hồi: 1,334 bạn dựa trên tên nick (trung bình mỗi bạn gửi 1.9 phản hồi)
• Số phản hồi rác (tính trong 1 năm rưỡi trở lại đây): 60,192 – khoảng 22 phản hồi rác cho mỗi phản hồi thật
• Bài viết có nhiều phản hồi nhất: Ajax- tương lai của ứng dụng web (85) và Vista – đẹp nhưng không dành cho người Việt (71)
• Các bạn tìm đến với NTV thông qua tìm kiếm nhiều nhất với cụm từ “valentine“

Xem tiếp để biết thêm các thông số khác cũng như một vài điều tớ rút ra sau 4 năm viết Người Tập Viết.

[[672]]

Về mặt kỹ thuật:

• Số lượt ghé thăm (tính từ tháng 10 năm 2005) – 286,712
• Số lượt hiển thị: 649,997 – trung bình 2.26 trang / lượt
• 67% dùng Internet Explorer – 82% trong số đó dùng IE6
• 29% dùng Firefox
• 60% xem với màn hình độ phân giải 1024×768 – 19% với độ phân giải 800×600
• Không tính các trang tìm kiếm (như Google, Yahoo), có tất cả 896 trang liên kết đến Người Tập Viết với 30,825 lượt ghé thăm qua các liên kết đó (nhiều nhất là từ my.opera.com)
• Trong số các lượt ghé thăm qua tìm kiếm, Google chiếm 80% và Yahoo chiếm 15%
• 21% các bạn đến trực tiếp Người Tập Viết (gõ địa chỉ vào trình duyệt), 26% qua giới thiệu trên các trang web khác, và 53% là từ các cỗ máy tìm kiếm như Google hay Yahoo
• Thời gian trung bình lưu lại trên trang web là 3 phút 26 giây
• 20% các bạn sử dụng đường truyền của FPT, 10% sử dụng Vietel và khoảng 8% sử dụng VNPT
• Các bạn đến từ 156 quốc gia, trong đó có khoảng 72% đến từ Việt Nam (trong số đó 43% đến từ Hà Nội và chỉ có khoảng 13% đến từ TP HCM – đây chỉ là con số tương đối vì có đến 40% là không xác định)

Những thói quen tốt mà tớ rút ra từ việc viết lách

• Cố gắng viết thường xuyên. Viết thường xuyên mà ngắn tốt hơn là viết dài. Đếm số chữ của một bài viết. Gần đây tớ đặt ra một giới hạn là một bài viết không được quá 2,000 chữ (nếu viết dài hơn 2,000 chữ thì hoặc là sẽ cố gắng rút ngắn lại hoặc sẽ cắt nó ra thành nhiều bài viết)
• Không bao giờ xoá hoặc thay đổi những gì bạn đã viết ra – cũng giống như bạn không thể rút lại những gì mình đã nói. Nếu cần, ghi thêm đính chính và giữ nguyên nội dung gốc, hoặc một cách rất tốt là dùng dấu gạch để gạch bỏ những nội dung sai cần đính chính.
• Luôn chuẩn bị đón nhận những ý kiến trái chiều – bởi có câu 9 người 10 ý – người ta nói khác mình không có nghĩa là mình sai.
• Để có thể bảo vệ ý kiến và quan điểm của mình, khi viết bất cứ điều gì cũng cần nghiên cứu và tìm hiểu trước – cho dù bạn gần như chắc chắn đến 90% là nó đúng. Tất cả các con số đều nên có nguồn gốc.
• Học cách sử dụng các dấu câu như dấu phẩy, chấm phẩy, dấu gạch ngang để giúp câu của mình rõ ràng hơn. Sẽ là tuyệt nhất nếu bạn có năng khiếu văn chương để có thể viết ra những câu cô đọng mà vẫn đủ ý, nhưng không phải ai cũng là nhà văn và vì vậy học cách sử dụng dấu câu sẽ giúp cho câu văn dài ngoằn của bạn dễ đọc hơn.
• Đọc lại bài viết của bạn trước khi nhấn nút “publish” (xuất bản). Cách tốt hơn là hãy đừng gửi ngay những bài bạn vừa viết – hãy để đến ngày hôm sau bởi khi đó bạn sẽ có hứng để đọc lại hơn. Điều này còn có lợi ích là nó cho bạn thêm thời gian để làm “nguội” cái đầu của bạn, giúp bạn tránh viết những ý kiến có tính chất bộc phát. Phải nói rằng đây là một thói quen khó vì thường là khi viết xong một bài thì bạn sẽ muốn giới thiệu ngay. Chỉ rất gần đây tớ bắt đầu tập được thói quen này. Có những bài viết tớ viết xong và để đến … 3 ngày mới đưa lên (chính vì vậy bạn sẽ thấy rằng số id của mỗi bài sẽ chẳng theo thứ tự nào hết).
• Tập đặt tiêu đề cho bài viết. Tiêu đề không chỉ phải tóm tắt được nội dung của bài viết trong vài chữ, mà phải gây được sự tò mò. Hãy nhớ rằng một tiêu đề sẽ không thể biến thành một bài viết dở thành bài viết hay, nhưng nó sẽ giúp làm tăng thêm giá trị của một bài viết hay.
• Đọc nhiều. Bạn sẽ không thể viết nếu bạn không đọc.
• Tập thói quen viết ngay xuống những ý tưởng hãy những suy nghĩ thú vị trong đầu. Lý thuyết là bạn nên luôn đem theo mảnh giấy và cây bút, còn thực tế là bạn nên có một cái điện thoại di động có khả năng ghi chú nhanh. iPhone, Blackberry, PDA và Windows Mobile đều là những trợ thủ đắc lực.
• Tránh việc chép lại nguyên nội dung bài viết của người khác. Thay vào đó, hãy trích dẫn những ý chính và đưa thêm những suy nghĩ riêng của mình. Liên kết lại nguồn thông tin mà bạn sử dụng. Vấn đề của blog Việt Nam hiện nay là tình trạng chép bài của nhau mà không trích dẫn nguồn gốc. Nên nhớ rằng việc bạn liên kết đến trang web của người khác cũng sẽ giúp cho chính trang web của bạn có được vị thứ cao trên Google – bởi Google đánh giá một trang web không chỉ dựa trên những liên kết từ trang web khác đến trang của bạn, mà còn từ “giá trị” của những liên kết mà bạn giới thiệu ngay trong trang web của mình.

Và cuối cùng, lợi ích lớn nhất của việc viết blog là: nó giúp bạn tập thói quen suy nghĩ về mọi vấn đề.

Thảo luận trên Người Tập Viết

Quảng cáo kiểu Hàn Quốc

Lâu nay đã từng ngạc nhiên về những đoạn nhạc phim Hàn Quốc được làm công phu còn hơn một bộ phim đầy đủ kinh phí của Việt Nam. Nhưng có lẽ điều này vẫn còn chưa đáng ngạc nhiên bằng những đoạn quảng cáo vô cùng … đặc biệt:

Quảng cáo nước uống

Xem quá nữa của một đoạn phim dài 3:25 phút – chỉ đến khi xem 2 giây hình ảnh về chai nước mới đoán được đó là đoạn quảng cáo về nước uống! Nhưng dù chỉ với 2 giây trong một đoạn phim dài 205 giây, có lẽ khán giả sẽ chẳng bao giờ quên được nó.

Quảng cáo DHL

Có lẽ không ở đâu DHL lại có chiêu quảng cáo như thế này. Bạn muốn nhờ họ chuyển cái gì? Bất cứ cái gì bạn muốn. Xem đến đoạn cuối mà muốn phì cười

Đọc chi tiết để xem thêm các đoạn quảng cáo thú vị khác.

Khi Sex là chủ đề

Không ngạc nhiên lắm khi “sex” lại được sử dụng như một công cụ để thu hút sự chú ý của người xem.

Quảng cáo mì ăn liền

Khỏi phải cấm :)

Microsoft có lẽ còn có khiếu hài hước hơn nữa. Sẽ chẳng ai nghĩ rằng một quảng cáo cho công ty phần mềm kiểu như Microsoft lại có thể “sexy” như thế này:

Office XP – New Experience

Rất đáng tiếc, vì quá “sexy” – đoạn quảng cáo này bị cấm chiếu…

Những đoạn quảng cáo hài hước

Làm thế nào để quảng cáo bao cao su mà không gây phản cảm? Đây là một cách:

ZaZoo – “Use Condoms”

Thông điệp: không muốn nhức đầu với bọn nhóc? Sử dụng bao cao su :)

Tuyển tập những đoạn quảng cáo hài hước

Quảng cáo sẽ đạt hiệu quả cao khi mà nó đem lại giá trị giải trí cho người xem cùng lúc với việc truyền đạt thông điệp quảng cáo. Nếu có thời gian, bạn có thể xem các phần khác của tuyển tập này.

Quảng cáo sáng tạo

Mở nắp bia

Nếu bạn cần quảng cáo cho một cái … mở nắp bia – bạn sẽ làm thế nào để thu hút người xem?

Quảng cáo Super Bowl

Ở Bắc Mỹ, mỗi dịp Super Bowl (chỉ trận chung kết môn bóng bầu dục – “football” trong tiếng Anh của Mỹ) là mỗi dịp bạn sẽ được xem những đoạn quảng cáo cực kỳ hấp dẫn. Các công ty cũng đầu tư rất nhiều tiền để tạo ra những đoạn quảng cáo bắt mắt trong dịp này. Tất nhiên, khi mà các công ty bỏ ra 2.7 triệu đô la cho 30 giây quảng cáo giữa game nhằm giới thiệu sản phẩm của mình đến hơn 100 triệu người xem trước màn hình ti vi thì bạn sẽ đoán được rằng những đoạn quảng cáo đó đôi khi còn đáng xem hơn cả bản thân trận đấu. Thực tế là vậy. Không có một dịp nào mà gần như ai cũng chờ để xem … quảng cáo như Super Bowl:

Nhà sản xuất “Hạnh Phúc” – Coca Cola

Có thể xem đây là đoạn quảng cáo thành công nhất của Coca Cola từ trước đến giờ. Giờ đây, mỗi khi bỏ đồng xu vào máy bán nước ngọt, bạn không thể nào không tưởng tượng đến những hình ảnh sống động của đoạn quảng cáo.

Xe hơi Audi (2008)

Sử dụng lại hình ảnh trong phim Bố Già (”The Godfather”).

Diet Pepsi Max

Mặc dù chẳng thích gì Pepsi – đừng nói đến “Diet Pepsi” – nhưng những hình ảnh quảng cáo này của Diet Pepsi phải nói là ấn tượng

Đoạn quảng cáo mà tớ thích nhất vẫn là:

GM Robot

Tớ thích đoạn nhạc nền, cái cách họ hình tượng hóa cỗ máy vặn ốc như một mặt người – và cái cách họ truyền đạt thông điệp về chất lượng.

Còn bạn, bạn thích đoạn quảng cáo nào nhất?

[[651]]

Thảo luận trên Người Tập Viết

• Đổi giao diện mặc định sẽ là giao diện Đơn Giản. Nếu khi nào muốn vui bạn có thể bật bản “Happy Time” lên :)
• Thêm liên kết cho phép bạn theo dõi bài trên Người Tập Viết theo năm ở cột bên trái. Phần này sẽ chỉ xuất hiện trên trang chủ
• Quảng cáo & khuyến khích mọi người đăng ký nhận tin bằng RSS. Mục tiêu là tăng số người đăng ký nhận RSS lên 300 :)
• Thêm tính năng cho phép bạn xem những phản hồi mới kể từ lần cuối cùng bạn ghé thăm
• Thiết kế lại các trang xem bài theo Phân mục để dễ theo dõi hơn (theo cấu trúc của NTV 3.0)
• Sửa một số bug CSS còn sót lại – giờ đây IE7 sẽ hiển thị giống như trong Firefox. Trong IE6 vẫn còn một bug nhỏ trong phần hiển thị danh sách phân mục, nhưng nói chung không ảnh hưởng lắm.

Thảo luận trên Người Tập Viết

Đợi mãi cuối cùng cái iPhone đặt mua gần 2 tuần trước cũng đến hôm qua. Cả đêm ngồi nghịch và tìm cách nâng cấp từ 1.1.2 lên 1.1.3 sử dụng jailbreak (thành công). Hôm nay quyết định ngồi làm giao diện iPhone cho Người Tập Viết. Giờ đây, bạn có thể sử dụng iPhone hoặc iPod Touch để vào Người Tập Viết – tớ cũng đã tạo một webclip khá đẹp để “dụ” các bạn đưa nó vào màn hình chính :)

Một vấn đề nhức đầu là iPhone không hỗ trợ Unicode tiếng Việt (cũng như các ngôn ngữ Ả Rập, Thái,…). Thực tế này quả thật khiến khi xem trang web trên iPhone chỉ thêm bực mình. Vậy nên tớ đã viết thêm một sửa đổi nhỏ cho plugin iWPhone (nhận dạng iPhone và chuyển sang theme thích hợp) để chuyển tất cả các chữ có dấu thành chữ … không dấu (ý tưởng của One True Brace). Mặc dù không thật tiện lợi khi đọc, nó vẫn còn tốt hơn là xem mấy cái ô vuông :)

Bạn chỉ cần tải về và cài đặt iWPhone plugin cho Wordpress, sau đó sử dụng file này chép đè lên file cung cấp sẵn của plugin (đổi đuôi lại thành php).

Thảo luận trên Người Tập Viết

Hiểu rằng không phải ai cũng … trẻ con như mình – tớ quyết định tạo một phiên bản phụ đơn giản hơn – bỏ hết phần ông mặt trời, mây và cỏ. Giao diện mặc định lần đầu tiên bạn vào sẽ vẫn là giao diện ban đầu tớ thiết kế, nhưng bạn sẽ để ý thấy một nút bấm nhỏ ở đầu trang cho phép bạn chuyển giao diện ngay lập tức mà không cần phải tải lại. Lần kế tiếp bạn ghé thăm (sử dụng cùng một máy tính), trang web sẽ nhớ lựa chọn của bạn và sử dụng giao diện bạn đã chọn. Giao diện đơn giản không chỉ … đơn giản mà cũng sẽ tải về nhanh hơn vì tớ đã bỏ hơn 100KB hình ảnh.

Tất cả là nhờ thiết kế bằng CSS nên những tính năng như thế này có thể được thực hiện trong vòng … nửa tiếng :)

Tính năng này sẽ chỉ xuất hiện nếu bạn dùng Firefox hoặc IE7. Xem bài giới thiệu về Người Tập Viết 4.0.

Thảo luận trên Người Tập Viết

Hôm qua sau khi dọn lại “bãi rác quốc gia” – cái cách mà tớ gọi căn phòng của mình sau một thời gian dài không dọn dẹp – một lần nữa thế giới nhỏ đó lại trở nên “đáng yêu” hơn bao giờ hết. Quyết định chụp vài tấm hình lưu giữ và thử nghiệm tạo một vài tấm hình 360 độ (”panoramic photos”) sử dụng tính năng có sẵn của Windows Live Photos – kết quả thật mỹ mãn mà không thể không khoe với các bạn (nhấn vào hình để xem to hơn, hoặc vào đây và đây để xem bản gốc)

Và tất nhiên, tớ cũng muốn giới thiệu một vài nét về căn phòng của tớ trong bài viết này.

Căn phòng của tớ

Dàn máy tính

Là dân máy tính, tất nhiên cái quan trọng nhất đối với tớ là dàn máy tính – và tớ đã đầu tư khá nhiều cho nó. Người khác có thể nói chỉ cần một cái máy tính là đủ, nhưng với dân “nghiện” máy tính và dành không dưới 8 tiếng ngồi trước máy tính thì một cái máy tính không thôi chưa đủ – nó phải là một cái máy tính mạnh. Và vì sử dụng Windows Vista với Windows Media Center cài sẵn, cái máy tính cũng đóng vai trò như cái ti vi trong phòng. Thích nhất của cái máy tính gồm:

• 3 GB RAM – thỏa mãn việc chạy cùng lúc nhiều ứng dụng (đôi khi mở Dreamweaver, Photoshop, Illustrator làm cùng lúc trong khi vẫn nghe nhạc trên iTunes và chạy các phần mềm khác)
• Cặp loa Bose Companion 3 – nhỏ mà vẫn có thể tạo ra những âm thanh cực kỳ ấn tượng đến mọi ngỏ ngách của cái căn phòng bé nhỏ.
• Màn hình 22 inch màn ảnh rộng. Một khi đã bắt đầu xài quen màn ảnh rộng, thật khó chịu khi phải quay lại cái màn hình CRT cũ.
• Bộ Bàn phím và chuột không dây của Microsoft – bàn phím là công cụ không thể thiếu của những ai viết nhiều trên máy tính hơn là ghi vào sổ tay.

Bảng Nháp

Gần đây tớ đem về treo trong phòng một cái bản nháp cũ lấy từ trên tiệm về. Thật khó có thể nói được hết sự tiện dụng của những tấm bảng nháp như vậy. Sử dụng vài cây bút màu và một tấm xóa, tớ sử dụng nó mỗi khi cần suy nghĩ về một vấn đề gì đó, cũng như để ghi xuống những chú thích cho bản thân. Mong ước của tớ về ngôi nhà tương lai của mình là chắc chắn trong phòng sẽ có một tấm bảng tương tự mà làm bằng kính (tận dụng làm cửa sổ nhìn ra ngoài).

Bàn học / làm việc

Bàn học không có gì nhiều ngoài việc để một cái màn hình và vài cuốn sách:

• Tớ đặc biệt rất coi trọng việc có một cái bàn thật rộng – đủ rộng để bạn có thể bày tất cả những gì mình cần trong tầm tay cùng một lúc mà vẫn không cảm thấy thật sự bị gò bó.
• Trên bàn luôn có một hộp bút với ít nhất khoảng một chục cây và vài cây bút chì. Ghét nhất là mỗi khi cần ghi xuống một cái gì đó mà phải loay hoay đi tìm bút. Với hơn 10 cây có sẵn, tớ không cần phải đi tìm. Cứ để nó đó và lấy cây mới. Mỗi lần dọn phòng sẽ thu lượm lại.
• Đèn chiếu sáng – tớ rất thích dùng kiểu đèn của dân kiến trúc vì bạn có thể điều chỉnh vị trí của nó ở bất kỳ đâu trên bàn.
• Tủ kẹo bánh. Chắc bạn ngạc nhiên tự hỏi tại sao lại có tủ kẹo bánh trên bàn làm học? Từ kinh nghiệm của bản thân, việc có một cái gì đó để … nhai trong quá trình làm việc sẽ khiến bạn trở nên hiệu quả hơn rất nhiều. Và nó là nguồn năng lượng không thể thiếu của những người chuyên sống về đêm như tớ.

Tranh Ảnh

Trong phòng tớ treo rất nhiều tranh – và mỗi trong số đó đều mang một thông điệp có ý nghĩa nhất định đối với bản thân. Tớ thích nhất là bức tranh tớ treo trên đầu bàn học với tựa đề:

YOUR MOVE.
Life is a Game. Play It;
Life is a Challange, Meet It;
Life is an Opportunity, Capture It

Bức tranh mô tả hình ảnh một con tốt trên bàn cờ vua giữa những con cờ Tượng, Mã, Xe, Hậu. Dù chỉ còn nhớ loáng thoáng về cờ vua sau hơn chục năm không đụng vào bàn cờ, tớ vẫn còn giữ cái ấn tượng rằng con tốt là một trong những con quan trọng nhất trên bàn cờ. Nó chỉ đi một – hoặc tối đa 2 ô một lần – và chỉ ăn được những con ở kế cận nó, nhưng đôi khi chính con tốt lại có thể giúp đánh bại những quân cờ cao.

Việc chọn và sưu tầm những bức tranh này là cả một quá trình (mỗi dịp đầu học kỳ trên trường đều có triễn lãm bán những bức tranh như thế này). Một vài thông điệp của những bức tranh khác mà tớ treo trong phòng:

Để tự kích thích bản thân:

SHOOT FOR THE MOON.
Even if you miss, you’ll land amongst the stars.

Một bức chân dung của Albert Einstein với câu châm ngôn để tự nhắc mình luôn mở thoáng góc nhìn về mọi việc:

Great Spirits Have Always Encountered Violent Opposition From Mediocre Minds

Một câu nói ngắn để tự động viên bản thân trong mối quan hệ với mọi người:

SOME PEOPLE.
Some people come into our lives and quickly go.
Some people move our souls to dance
They awaken us to new understanding with the passing whisper of their wisdom
Some people make the sky more beautiful to gaze upon
They stay in our lives for a while
leave footprints on our hearts
and we are never, ever the same

Và cả một lời nhạc của Trịnh Công Sơn:

Sống trong đời sống cần có một tấm lòng…
để làm gì….
để gió cuốn đi

Tủ sách

Tớ mua rất nhiều sách, cả về chuyên môn lẫn những chủ đề thú vị khác mà tớ quan tâm. Một tủ sách vì vậy là một phần không thể thiếu trong căn phòng. Mặc dù không phải cuốn nào mua về cũng đọc hết, thậm chí có vài cuốn mua về mà còn chưa lật ra, nhưng tớ biết chắc chắn sẽ có ngày nó trở nên hữu ích (và đã nhiều lần như vậy). Có thể nói, mua sách không bao giờ là một quyết định đầu tư sai lầm cả. Vấn đề còn lại của tớ chỉ là làm thế nào để đem hết những cuốn sách đó về.

Cái giường

Ngoài những thứ liên quan phục vụ cho việc học và những công việc khác thì có lẽ đối với mỗi người, cái giường cũng có nghĩa rất quan trọng. Cái giường của tớ:

• Nhiều gối
• Gấu bông (!)
• Có “mùi” của tớ :)

Căn phòng và chủ của nó

Bạn nào chịu khó đọc đến đây có lẽ đang tự hỏi tớ đang viết nhảm nhí cái gì thế này. Nhưng nếu để ý, cách bài trí mỗi căn phòng thể hiện tính cách, góc nhìn của người trang trí nó. Tớ không hề nói tớ sống ngăn nắp (căn phòng mà bạn thấy trong ảnh là ngay sau khi nó mới được tổng dọn – thường là 1 tháng một lần, còn bình thường thì nó là bãi rác thành phố), tớ cũng không hề nói tớ là một người có ý chí tiến thủ (mà có lẽ là ngược lại) – nhưng khi nhìn lại căn phòng của mình, tớ nhận ra nó phần nào đã thể hiện góc nhìn của tớ về mọi việc. Quan trọng hơn, sau khi đi ra ngoài tiếp xúc với thế giới xung quanh, bạn rất dễ bị lay chuyển bởi những góc nhìn mới. Nhưng mỗi khi quay lại căn phòng của mình, một cách ngấm ngầm mà bạn không nhận ra, là mỗi lần bạn như quay lại với con người thật của bạn, xác định lại con người mà bạn muốn hướng đến.

[[577]]

Thảo luận trên Người Tập Viết

Chào các bạn đến với Người Tập Viết 4.0! Có thể nói, chặng đường từ phiên bản trước đến phiên bản này đối với tớ là khá dài và có nhiều thách thức. Cả những chuyện cá nhân ngoài đời, cho đến những khó khăn về mặt ý tưởng trong thiết kế. Những ai theo dõi blog này từ những ngày đầu chắc biết truyền thống cứ mỗi dịp cuối tháng 9 đầu tháng 10 là tớ thường thiết kế lại giao diện của nó. Tính ra, Người Tập Viết 4.0 ra mắt trễ gần nửa năm so với dự định ban đầu và một vài bạn đã thắc mắc trong những phản hồi gần đây. Như thông điệp mà các bạn thấy mỗi khi truy cập vào NTV mấy ngày vừa qua, tớ đặt tên cho chủ đề của NTV 4.0 lần này là “Happy Time” – Phút Giây Hạnh Phúc. Tò mò? Tất nhiên, nó không phải là vì tớ đã có người yêu :)

Đính chính: vẫn “cô đơn lẻ bóng”. Không hiểu sao đọc câu trên vẫn có người suy ra rằng tớ đã có người yêu. Ôi tiếng Việt!

4 năm với Người Tập Viết

Còn nhớ những ngày đầu mới thành lập, khi mà khái niệm blog chỉ mới bắt đầu trở nên phổ biến trên thế giới và khi mà phần lớn người Việt Nam vẫn còn chưa biết blog là gì, NTV chỉ là nơi để tớ viết bài linh tinh cho bản thân (và cho một người đọc đặc biệt mà giờ đây có lẽ đã chẳng còn vào đây nữa), chờ đợi một ngày để biến nó thành một ý tưởng lớn hơn (cái ý tưởng ban đầu của NTV là một trang web cho phép mọi người “tập viết” – tức một dạng weblog cho người Việt¹). Điều mà tớ không ngờ là sau 4 năm, “đứa con đầu lòng” đó đã trở thành một cái gì đó có ý nghĩa rất đặc biệt đối với bản thân, giống như là một đại diện cho sự tồn tại của tớ trên Internet, khiến tớ quyết định sẽ giữ mãi nó cho riêng mình…

“Thế giới từ góc nhìn của một thằng YY Tuổi MM Tháng DD ngày…”

Nếu bạn còn nhớ, đó là tựa đề của Người Tập Viết trong 2 phiên bản đầu. Quả thật, nhìn lại 4 năm với những bài viết trên Người Tập Viết (bài đầu tiên là về bộ phim The Classic), tớ có thể nhìn thấy sự thay đổi trong góc nhìn của bản thân. Và nếu như chữ nghĩa thể hiện góc nhìn, mỗi giao diện của NTV cũng thể hiện một sự thay đổi trong cách nhìn và kinh nghiệm của tớ về thiết kế.

Người Tập Viết 1.0 (2004-2005)

Rất may mắn là tớ vẫn còn giữ bản thiết kế mẫu của Người Tập Viết trong những ngày đầu để hôm nay các bạn có thể xem trực tiếp (chú ý đây chỉ là thiết kế mẫu – “prototype” – nên các bạn đừng để ý đến nội dung). Các bạn có thể nhận thấy truyền thống sử dụng màu sắc tươi (đặc biệt là màu xanh lá chuối) ngay từ thiết kế đầu tiên của Người Tập Viết – một truyền thống vẫn còn tiếp nối đến những phiên bản gần đây như các bạn sẽ thấy về sau. Giờ đây khi xem lại giao diện này tớ vẫn thấy thích bởi sự đơn giản của nó (thành thật mà nói, ý tưởng về layout của thiết kế này là mượn từ một trong những thiết kế đầu tiên của Wolfgang Bartelme).

Còn về những bài viết trong những ngày ấy? Chủ yếu là phim, nhạc và suy nghĩ ngắn về những mẫu tin tớ đọc được trên tạp chí TIME (Mỹ). Sang năm 2005 tớ cũng bắt đầu thử viết một số bài so sánh (Nhạc Việt vs. Nhạc Số) và phân tích manh tính kỹ thuật (như loạt bài về Nhạc Số trong những ngày đầu nó được ra mắt)

Người Tập Viết 2.0 (2005-2006)

Có thể nói thiết kế thứ 2 là một cột mốc lớn thứ 2 trong quá trình học về thiết kế web. Có ý nghĩa cũng tương tự như lần đầu tiên tớ viết những dòng mã HTML để tạo ra một trang web cách đó 7 năm trong một lần theo ba đi dự hội nghị Ứng dụng tin học trong Hóa học, đây là lần đầu tiên tớ thật sự tự mình thiết kế một trang web hoàn chỉnh – từ bố cục cho đến màu sắc. Quan trọng hơn, đó là lần đầu tiên tớ hiểu và áp dụng chuẩn XHTML cho thiết kế của mình sau khi đọc cuốn sách Bulletproof Web Design (cuốn sách đầu tiên được giới thiệu trên NTV). Một trong những điểm đáng chú ý của thiết kế này đó là giao diện 3 cột cùng với sự xuất hiện lần đầu tiên của tóm tắt giới thiệu về Người Tập Viết:

Weblog nguoitapviet.info là nơi tớ viết về những gì tớ đọc và suy nghĩ, về những gì tớ nhìn và những gì tớ thấy, những gì tớ nghe và cảm nhận, những gì tớ biết và cả những gì tớ không biết.

Hôm trước đọc được một bài viết trên TinTucOnline viết về blog Việt Nam, trong đó có trích dẫn một đoạn ngắn của phần giới thiệu này – và họ trích dẫn sai: “…những gì tôi đọc và suy nghĩ, về những gì tôi thấy, tôi nghe và cảm nhận, những gì tôi biết và cả những gì không biết”. Tác giả đã bỏ qua phần “tớ nhìn” trong nguyên văn “những gì tớ nhìn và những gì tớ thấy” – chắc nghĩ rằng tớ viết sai. Có lẽ không phải ai cũng nhận ra rằng những gì bạn nhìn không hẳn bạn đã thấy.

Về nội dung, năm 2006, cùng với việc tiếp tục những bài viết có tính chất so sánh (như loạt bài so sánh về thị trường nhạc số thế giới), tớ bắt đầu “tự tin” hơn để bắt đầu viết những bài mang đậm góc nhìn cá nhân về những sự kiện. Những bài viết này (như bài về sự kiện Bill Gates ghé thăm Việt Nam) đã chứng tỏ thu hút được nhiều ý kiến khác nhau. Mặc dù có một vài ý kiến ngược chiều khá ghay gắt, việc có những ý kiến không đồng tình là một điều mà tớ đã chuẩn bị sẵn và đón nhận.

Người Tập Viết 3.0 (2006 – 2008)

Người Tập Viết 3.0 ra mắt ngày 14/10/2006 có thể nói đánh dấu một bước tiến dài trong tư duy thiết kế của tớ ((chú ý: cách đánh số phiên bản từ trước đến nay có hơi không thống nhất bởi vì trước khi chuyển sang Wordpress tớ sử dụng MovableType trong một thời gian ngắn. Nếu tính đó là phiên bản đầu tiên thì phiên bản hiện tại sẽ là 5.0). Đó là lúc tớ đã có đủ tự tin về thiết kế theo chuẩn XHTML sử dụng CSS và thoải mái trong việc viết mã Javascript tùy biến cũng như sửa các plugin Wordpress trong PHP để thực hiện các tính năng muốn có trên NTV. Người Tập Viết 3.0 có một số điểm nổi bật đáng chú ý:

• Ra mắt phân mục mới – “Ghi Chép” là nơi để tớ ghi lại những mẫu suy nghĩ ngắn và khá thường xuyên của mình.
• Giao diện 3 cột với cột lớn chính giữa để hiển thị những bài viết “chính” mà tớ muốn mọi người đọc.

Thiết kế của NTV 3 thỏa mãn một trong những vấn đề lớn nhất mà tớ gặp phải trong 2 thiết kế đầu tiên là tớ muốn viết thường xuyên nhưng lại muốn có nhiều người xem những bài viết mà tớ “bỏ công” nhiều hơn. Với những giao diện đơn giản hai cột, trang chủ thường sẽ chỉ hiển thị được một số lượng bài nhất định và những bài viết mới sẽ chiếm chỗ những bài viết cũ hơn. Bạn viết 4 bài viết ngắn và bài viết mà bạn bỏ gần 2 tiếng đồng hồ để viết sẽ … biến mất khỏi trang chủ. Thực tế đó sẽ khiến bạn muốn “ít viết lại” trong khoảng thời gian đầu sau mỗi lần bỏ công ra viết một bài viết dài.

Sự xuất hiện của phân mục Ghi Chép đã chứng tỏ sự hữu ích của nó – tớ viết nhiều hơn vì những bài viết trong phân mục này thường không quá dài và chỉ cần 5-10 phút cho mỗi bài. Chỉ trong một năm, số bài viết trong phân mục này đã nhanh chóng vượt qua tất cả các phân mục khác trong 3 năm trước đó. Tớ bắt đầu viết nhiều hơn về những sự kiên và tin tức ở Việt Nam thu thập trên báo chí và blog, trong khi vẫn tiếp tục viết những bài mang tính giới thiệu, phân tích kèm theo những suy nghĩ từ góc nhìn của cá nhân. Một vài trong số đó đã thu hút khá nhiều ý kiến – như bài giới thiệu về Windows Vista – và từ đó tớ học được một hoặc hai điều về việc cẩn thận trong cách dùng từ khi viết bài. Cũng trong khoảng thời gian này, những vấn đề trong mối quan hệ cá nhân đã khiến tớ ít viết bài hẳn đi và có một vài bài viết mang đậm tính cảm xúc.

Sự quay lại

Nếu các bạn để ý, mỗi phiên bản của NTV từ trước đến nay đều có một nét chung là mong muốn trở thành một blog “chuyên nghiệp” – muốn đưa nhiều thông tin hơn đến với bạn đọc. Thiết kế của Người Tập Viết 3.0 thể hiện rõ nhất điều này bởi nó giống như là một trang … báo hơn là một trang blog cá nhân (mặc dù số lượng bài viết ít hơn và nội dung vẫn mang tính chất góc nhìn của cá nhân – khác với phong cách báo chí). Một điều mà tớ dần nhận ra trong quá trình viết bài là tớ bắt đầu có xu hướng muốn viết những bài dài về những chủ đề mà tớ nghĩ rằng sẽ thu hút mọi người tìm đọc, viết với mong muốn sẽ có nhiều người đọc – đi ngược với nguyên tắc ban đầu của NTV.

Đúng là không ai viết ra một bài viết mà không mong muốn có nhiều người đọc bài viết của mình. Nhưng nhiều người đọc là một “hệ quả” của một bài viết hay. Nếu bạn viết với mong muốn có nhiều người đọc, trong nhiều trường hợp bạn sẽ không viết được những bài hay mang phong cách riêng. Tớ tin rằng những bài viết từ trước đến giờ trên NTV vẫn chủ yếu là từ những cảm nhận của riêng mình, nhưng càng về sau, tớ càng không còn chắc chắn về điều này…

Về nội dung là vậy, về thiết kế, trừ phiên bản đầu tiên, những thiết kế về sau này của NTV càng ngày càng trở nên đơn điệu trong tông màu. Nếu bạn còn nhớ trong bài viết giới thiệu về NTV 3.0, tớ có đề cập đến việc có một cuộc đấu tranh trong bản thân về sự lựa chọn giữa phong cách “chuyên nghiệp” và “dễ thương”

Ở thời điểm đó, tớ đã lựa chọn sự “chuyên nghiệp” với thiết kết chính thức của Người Tập Viết 3.0 mà các bạn vẫn biết. Về mặt thiết kế, giao diện chính thức vẫn tốt hơn giao diện “dễ thương” mà tớ thiết kế ở thời điểm đó (xem hình trên) – nhưng đó là lần đầu tiên tớ đi ngược lại với con người thật của mình trong thiết kế. Và có lẽ đó là lý do mà tớ từ đó đến giờ vẫn mãi chưa hoàn toàn hài lòng với NTV… Việc viết ít bài hơn có lẽ một phần cũng vì bản thân tớ đôi khi cũng “chán” nhìn cái giao diện đó. Khi bạn thiết kế ra một cái gì mà bản thân nó cũng không thu hút được chính bạn vào xem nó vài lần một ngày thì có lẽ nó đã thất bại…

Vậy nên, với NTV 4.0, tớ quyết định quay trở lại thay vì tiếp tục – cả về hình thức lẫn nội dung.

Người Tập Viết 4.0: HAPPY TIME

Đây là lần đầu tiên tớ đặt chủ đề cho một phiên bản mới của Người Tập Viết – và đó là “Happy Time” mà có lẽ các bạn cũng đã cảm nhận được qua trang web giới thiệu mấy ngày vừa qua. Có lẽ các bạn sẽ cho rằng chắc là tớ đang … happy (có “bồ” chẳng hạn) – nhưng sự thật lại hoàn toàn trái ngược.

Thời gian vừa qua là một khoảng thời gian thật sự chán nản đối với tớ – chán nhất từ trước đến giờ. Lần đầu tiên, những vấn đề cá nhân trong mối quan hệ với bạn bè và cả gia đình khiến tớ thật sự không còn có động lực để làm bất cứ điều gì. Những việc khiến bạn thay đổi mà bản thân bạn cũng không nhận ra rằng mình thay đổi có lẽ là những gì quan trọng nhất đối với bạn. Khi mà anh chủ trên quán cũng nhận ra và nói rằng cách tớ cười không còn giống như trước thì tớ mới chợt nhận ra rằng mình cần phải trở lại con người trước đây – con người luôn “hạnh phúc”. Đó chính là ý nghĩa của chủ đề “Happy Time” và cũng là ý tưởng của tớ khi thiết kế Người Tập Viết 4.0

Những gì mới

Màu sắc

Điều đần tiên mà các bạn có lẽ đã thấy trong giao diện mới của NTV là màu sắc – rất nhiều màu sắc – và đi kèm là hình ảnh. Những hình ảnh sử dụng trong giao diện mới là tớ mua lại để sử dụng từ istockphoto.com. Mong muốn của tớ là muốn đem lại cho bất kỳ ai ghé thăm NTV một cảm giác vui vẻ, hạnh phúc bằng những hình ảnh hoạt họa màu sắc. Mặc dù tớ đã cố gắng tối ưu hóa hình ảnh, tớ không chắc rằng liệu nó có quá “nặng” đối với kết nối Internet ở Việt Nam hay không (tổng cộng dung lượng của trang web lần đầu tiên tải về là gần 500KB, mặc dù những lần sau sẽ nhanh hơn nhờ bộ đệm của trình duyệt). Tùy theo phản hồi của các bạn, tớ sẽ quyết định liệu có làm một phiên bản thu nhỏ của giao diện mới hay không.

[poll=2]

Thiết kế & Tính năng

Vài điểm trong thiết kế mới:

• Lần này tớ quyết định đi theo một thiết kế 2 cột … rưỡi :)
• Font chữ to và quyết định chuyển sang font Arial thay vì Tahoma như trong phiên bản trước. Lý do là vì trừ khi máy bạn bật chế độ làm mờ ClearType của Windows XP, font chữ Tahoma nhìn sẽ rất xấu.

Về tính năng, nhân tiện nâng cấp lên phiên bản mới nhất của Wordpress, tớ đã bổ sung một số tính năng hữu ích:

• Giao diện trực quan cho phần phản hồi cho phép bạn có thể in đậm, in nghiêng, chèn liên kết dễ dàng hơn.
• Đổi sang cơ chế hỗ trợ gõ tiếng Việt sử dụng giải pháp AVIM của Đặng Trần Hiếu – khắc phục vấn đề trong phiên bản trước là bạn không thể sửa được nội dung mà mình gõ trước đó.
• Phần tóm tắt các liên kết ngoài sử dụng trong bài ở cuối mỗi bài
• Cho phép bạn đăng ký theo dõi phản hồi sử dụng RSS hoặc email
• Những bạn thắc mắc tớ sử dụng những plugin nào có thể xem trang Thông số (xuất hiện trong phần chú thích ở cột bên trái)
• Trang Liên hệ giờ đây đã hoạt động (lần trước lười quá nên chẳng chịu làm mặc dù để nút bấm)
• Tớ bỏ tính năng Ghi Chép của phiên bản trước vì thấy nó khá bất tiện và chẳng ai dùng nó cả (cái tính năng mà khi bạn nhấn Ctrl+C sẽ bật một hộp thoại cho phép bạn ghi tạp thời những thông tin đang đọc trong bài viết)

Nội dung

Dự định của tớ là trong năm kế tiếp:

• sẽ tiếp tục viết những bài cảm nhận ngắn về những điều xảy ra xung quanh cũng như những điều thú vị tớ bắt gặp trên Internet
• cố gắng viết nhiều hơn những bài viết mang tính chất cảm nhận cá nhân, giới thiệu phim, sách (những phân mục này tớ đã bỏ qua khá lâu mặc dù đã xem và đọc rất nhiều)

Sẽ có những nội dung mới mà các bạn sẽ thấy xuất hiện nhiều hơn trên NTV trong thời gian tới, tuy nhiên, thú vị nhất có lẽ là:

[[563]]

Người Tập Viết 4.0 giới thiệu một phân mục mới là “Bài hát trong ngày”. Ý nghĩa của nó khá rõ – mỗi ngày tớ sẽ giới thiệu một bài nhạc hay. Các bài nhạc này sẽ không xuất hiện trên trang chủ mà thường sẽ được đính kèm ở cuối một bài viết – như một lời cám ơn những ai chịu … đọc mấy nội dung nhảm nhí trên NTV. Tuy nhiên:

• Nếu bạn vào phân mục Âm Nhạc, các bạn có thể thấy những bài hát này ở dạng đơn lẽ (cho phép bạn dễ dàng nghe lại những bài hát đã đưa lên)
• Tớ sẽ không đưa liên kết trực tiếp để tải những bài nhạc này, tuy nhiên, nếu bạn đăng ký nhận tin sử dụng RSS thì bạn sẽ thấy liên kết đi kèm để tải những bài nhạc này!

Happy Time

Cuối cùng, tớ hi vọng là các bạn thích giao diện mới và cảm thấy “hạnh phúc” mỗi khi ghé thăm Người Tập Viết. Chờ những phản hồi của cá bạn về phiên bản này :)

Thảo luận trên Người Tập Viết

1. Đó cũng là lý do tớ chọn cái tên Người Tập Viết thay vì viết trực tiếp trên trang leduytien.com

Gần đến cuối năm, và một lần nữa bạn sẽ bắt gặp liên tục những danh sách "Top 10" trên các tờ báo và truyền hình. Gần như ai cũng muốn tạo ra danh sách của riêng mình, và tất nhiên, không phải danh sách nào cũng được chú ý như danh sách bình chọn của báo TIME. Trong số báo mới nhất của tạp chí này, ngoài những danh sách như vậy, để kết luận, James Poniewozik đã có một bài tiểu luận với tựa đề "The Power of 10" cực kỳ thú vị mà tớ muốn dịch giới thiệu đến các bạn, như một cách thư giãn sau khi đọc qua hết danh sách này đến danh sách khác.

Dưới đây là 10 lý do tại sao tất cả chúng ta dường như "mê mẫn" ngồi đọc những danh sách bình chọn cuối năm:

10. Vì Thượng Đế đã tạo chúng ta ra như vậy

Giữa Yahweh, Buddha và David Letterman có điểm gì chung? Họ đều yêu thích những danh sách. Có một điều gì đó rất đặc biệt trong việc ghi lại những hiểu biết vào những con số đơn lẻ – và điều đó có thể giải thích tại sao rất nhiều tôn giáo sử dụng những danh sách như vậy, từ "Eightfold Path" cho đến đến "95 Theses", hay là danh sách 613 luật của Torah. Một bài tiểu luận về đạo đức có thể sẽ hay hơn 10 điểu răn, nhưng sẽ khó nhớ hơn. Và có những phiến gỗ đã có thể giúp Moses hoàn thành nhiệm vụ của mình.

Trong phần này tác giả bài viết đã sử dụng rất nhiều chi tiết về tôn giáo như một cách để minh họa cho luận điểm của mình, khiến những người "vô đạo" như tớ phải mất khá nhiều tra cứu để hiểu hàm ý những câu chữ đó. Ghi lại đây những gì tớ hiểu, hi vọng sẽ giúp bạn hiểu được phần nào. Yahweh là tên của một vị thánh của đạo Do Thái. Buddha – ý nói đến Đức Phật Thích-ca Mâu-ni trong phật giáo. "Eightfold Path" là "Bát Chánh Đạo" trong phật giáo. "95 Theses" là 95 luận đề của Luther Martin. "Torah" là một phần của bộ kinh thánh Hebrew – trong đó liệt kê 613 lời giáo huấn mà những người theo đạo phải theo, được ghi lại trong 5 cuốn sách bởi Moses. Đây có lẽ cũng là hàm ý của câu cuối khi nói rằng Moses đáng ra chỉ cần một danh sách ngắn dễ nhớ để đạt được mục đích thay vì đến 5 cuốn sách dày .

9. Từ ngữ vốn tệ hại. Con số luôn hiệu quả!

Ít ra, đó là qui tắc hoạt động của các phương tiện truyền thông ngày nay. Rất ít nhà báo bên ngoài tạp chí Paris Review thoát khỏi việc được bảo rằng cần phải chia nhỏ bài báo ra thành nhiều "đơn vị" và "điểm tiếp cận" hay những thuật ngữ biên tập khó hiểu khác. Mọi người giờ đây chỉ muốn những ý chính. Báo chí cần giống như ti vi! Ti vi cần giống như YouTube! Tất cả nên là những danh sách – trình đơn của phim DVD, những đánh dấu của PowerPoint.

Khá thú vị khi tác giả so sánh: Báo chí cần giống như Ti vi và Ti vi cần giống như YouTube. Những bài báo vốn dài dòng trong khi một phóng sự ngắn trên ti vi cũng có thể đưa thông tin hiệu quả hơn. Và một chương trình thời sự ti vi dài 1 giờ có lẽ cũng chưa chắc hiệu quả bằng những đoạn phim ngắn 5 phút trên YouTube. Thời đại công nghệ – thời gian là vàng bạc. Càng ngắn càng tốt :)

8. Danh sách luôn "thân thiện" với thế giới Web

Nếu có ai đó thích những danh sách hơn các phương tiện truyền thông chính thống, đó chính là những phương tiện truyền thông "không chính thống". Tìm kiếm blog với cụm từ "Top 10 list" trên Google sẽ cho bạn thấy những kết quả như "những cách đầu tư giống như sex", "những cô gái thông minh đẹp nhất Hollywood" hay "những lý do tại sao bạn không nên ngừng đưa ra những danh sách Top 10"  từ Cornwallseo.com – một trang web hướng dẫn làm thế nào để tăng khách thăm trang web của bạn. Rất tự nhiên, những danh sách rất phù hợp với blog. Chúng nhỏ, thường mang tính ý kiến chủ quan, và thường chắc chắn sẽ gây tranh luận. Và trên hết, đó là những cú click chuột.

Đúng – chẳng mấy ngạc nhiên khi những chuyên đề kiểu như Những bài nhạc giáng sinh hay nhất, những bài nhạc phim Hàn Quốc hay nhất luôn là những bài viết có nhiều người xem nhất trên Người Tập Viết.

7. Thương hiệu, thương hiệu, thương hiệu

Đó không chỉ giới hạn trong việc bán hàng. Tất nhiên, một số lĩnh vực kinh doanh đã cho thấy rằng những danh sách được đón nhận tốt có thể sử dụng như công cụ kinh doanh. Nhưng để bán ý tưởng và biến chúng trở nên thu hút, một con số và một cụm từ ngắn có thể làm nên chuyện. Nếu những người lập nước (những người tham gia soạn thảo hiến pháp Mỹ) đặt tên cho luật về quyền là "10 mẹo tốt cho một đất nước tự do" thì có lẽ người Mỹ đã có thể nhớ hết chúng.

6. Bởi vì người khác là thằng khờ

Danh sách là một cách để chứng tỏ quyền lực. Nhưng chúng cũng có thể mời gọi sự thách thức về quyền lực. Liệu người ta có thích thú đọc một danh sách mà họ hoàn toàn đồng ý với nó từ đầu đến cuối? Không! Một danh sách hay là một danh sách thu hút người đọc, làm họ nổi khùng và kích thích họ đi tìm những ví dụ tốt hơn. Một danh sách sẽ không bao giờ đúng trừ khi nó sai một chút.

Có lẽ đây là điều đúng nhất về những danh sách. Đó là lý do tại sao mà những danh sách về những sự kiện, những nhân vật tiêu biểu trong năm của các báo Việt Nam thường chán đến mức "buồn ngủ". Những sự kiện đều là những gì quá hiển nhiên. Những nhân vật đều là những người tiếng tăm – chẳng có gì đáng để phản đối cả dù có thể với một ai đó họ có lẽ thích người khác hơn. Tất nhiên, báo chí Việt Nam muốn được "an toàn" mà.

5. Vì chúng ta muốn sự công bằng

Trong thế giới ngày nay, mỗi chúng ta là một cá thể đặc biệt, và mỗi đóng góp đều có giá trị, và mỗi đứa trẻ đều nhận phần thưởng chỉ cần chúng vui chơi. Điều đó không đúng trong thế giới của những danh sách. Mọi thứ hoặc là tốt, hoặc là xấu, và sẽ phải có ai đó đưa ra quyết định về điều đó. Trong thế giới của những danh sách, mỗi ngày đều là ngày phán quyết.

Con người mãi là vậy – không bao giờ chấp nhận đứng bằng nhau. Họ muốn biết ai hơn ai, ngay cả khi họ chẳng liên quan hay hưởng lợi gì từ kết quả. Ai đứng đầu danh sách? Ai đứng cuối? Bản chất của những danh sách là luôn có người đứng đầu, và sẽ luôn có người đứng cuối.

Điều đó là sự thật. "Thiên đường" của trẻ em Việt Nam là sự thật hiển nhiên ở phương Tây. Ở đây, trẻ em được khuyến khích vui chơi (thậm chí được khen) – học là chuyện thứ yếu! Điều đó có lẽ sẽ không "thực tế" ngay cả ở những thành phố lớn ở Việt Nam hiện nay – nhưng đó là điều chúng ta nên hướng đến và thay đổi quan niệm về giáo dục trẻ em.

4. Để nhớ (và để quên)

Đây là một xã hội của sự thổi phồng ("hype"). Chúng ta liên tục chú ý đến những thứ kế tiếp, những gì mới, và danh sách cuối năm là cơ hội duy nhất để chúng ta dừng lại và xem xét lại những gì đã xảy ra trong thời gian đó – và để ghi chú (bằng cách bỏ qua) những gì chúng ta đã cường điệu hóa. Bạn có nhớ Evan Almighty? Danh sách Top 10 những bộ phim cũng chẳng nhớ đến nó!

3. Bởi vì vũ trụ là ngẫu nhiên và vô cảm

Một cách khác để tổng kết lại một năm trong bất kỳ lĩnh vực gì với một danh sách dài là bao những phần tử nhỏ lại bằng một tổng kết lớn. Nhưng đôi khi cuộc sống chỉ là một chuỗi những phần tử nhỏ đó, cũng giống như những danh sách: chúng tạo ra thứ tự mà không tạo ra những liên kết sai. Trong danh sách Top 10, quả táo và quả cam đều cùng chung sống trong mục trái cây.

2. Bởi vì cuộc đời quá ngắn

Nói cho cùng, một danh sách chỉ là về một thứ: người viết ra chúng. Tạo ra một danh sách giống như ngồi tổng hợp một đĩa CD cho người yêu: bạn tạo ra chúng với hi vọng rằng nếu ai đó cho rằng những gì bạn thấy là có ý nghĩa và quan trọng trong thế giới này, người đó sẽ hiểu con người của bạn và biết bạn là ai. Danh sách là phương tiện để xác định cá tính, rằng "Tôi ở đây" – đặc biệt là vào dịp cuối năm khi mà chúng ta ngồi nhớ lại quá khứ và nghĩ quãng về thời gian mà chúng ta đã đi qua. Khi còn sống, chúng ta muốn được biết đến và được nghe thấy.

Vẫn còn nhớ đã có một thời tớ cất công đi tìm từng bài nhạc "love song" và sắp xếp chúng lại theo một thứ tự đặc biệt để chuyển "thông điệp" của mình đến cô bạn mà tớ để ý. Cái cảm giác khi biết rằng cô ấy nhận ra nội dung của thông điệp đó thật hạnh phúc làm sao :) Còn nói theo một cách nào đó, blog cũng là cách thể hiện mong muốn "được biết đến" và "được nghe thấy". Tớ trước và sau khi có Người Tập Viết có lẽ là 2 con người khác nhau là vì vậy.

1. Bởi vì nếu chúng ta đặt những con số lên nó, người ta sẽ đọc bất cứ thứ gì, bất kể nó cũ, tầm thường, chán ngắt đến đâu đi nữa. Đọc từ đầu đến cuối.

Đọc đến đây có lẽ các bạn sẽ muốn tìm đọc một vài danh sách "Top 10" nhỉ? Hãy vào "Top 10 Những danh sách ngu ngốc nhất" để giải trí :)

Thảo luận trên Người Tập Viết