Không biết các bạn còn nhớ không – cách đây khoảng 6 hay 7 năm gì đó đài truyền hình Việt Nam có mua bản quyền để chiếu một bộ phim tư liệu dài 11 tiếng của Mỹ nói về chiến tranh Việt Nam dưới góc nhìn của người Mỹ. Vì nghĩ rằng đó là một bộ phim đã được làm từ rất lâu (1983) và khó có khả năng còn bày bán – trong khi tớ lại cũng chẳng biết tiêu đề chính thức của bộ phim tài liệu này là gì – nên từ khi sang đây tớ vẫn cất công đến mấy hiệu sách đĩa cũ với hi vọng sẽ vô tình gặp một bản của ai đó không cần bỏ đi để mình mua lại mà vẫn không có (nhưng lại mua được vài bộ có giá trị khác như WWII: Marines At War,…). Tình cờ tuần trước phát hiện ra một trang web có nói về bộ phim này, biết được tiêu đề của nó và lên Amazon tra – mới biết được là nó được hãng PBS phát hành lại dưới dạng DVD vào năm 2004 trong bộ 4 đĩa: Vietnam – A Television History (giá USD $80 + tiền vận chuyển quốc tế – bộ này chỉ có ở Amazon Mỹ). Đặt mua và hôm qua nó đến nơi, tối về mở ra xem ngay.

Bạn có thể xem trailer trên trang web chính thức của bộ phim trên PBS

Thành thật mà nói, quyết định mua nó cũng một phần là do đã được xem từ trước và tương đối “yên tâm” về nội dung (tớ là một công dân được giáo dục tư tưởng rất tốt :) – vì dù sao thì nó cũng đã được chiếu trên đài truyền hình quốc gia Việt Nam. Ấn tượng hơi khác vì khi xem ở VN hồi lớp 10 gì đấy – vì khi đó tớ hoàn toàn không có ấn tượng là nó nói về người Mỹ (có lẽ so với lúc đó, giờ đây khi xem lại mình đã có suy nghĩ tương đối sắc nét và có tính phân tích hơn khi xem bất cứ cái gì) – Nhưng là một bộ phim từ góc nhìn của người Mỹ, tất nhiên bạn không thể không thấy những hình ảnh mô ta những người lính mỹ như những anh hùng. Chiến tranh là vậy, dù là phe địch hay ta, sẽ vẫn có những anh hùng sẵn sàng hi sinh vì đồng đội. Nếu biết chấp nhận mở thoáng đầu óc của bạn về điều đó, và bạn sẽ thấy bộ phim mang lại nhiều thông tin rất có giá trị, bởi nó thể hiện một phân tích sâu sắc về cuộc chiến từ góc nhìn của cả 2 bên một cách rất khách quan mà không đưa ra bất cứ nhận định nào mang tính cảm tính nào (theo kiểu phe ta phải nói tốt về ta, xấu về địch). Có thể thấy rõ điều này khi xem những suy nghĩ của một cựu chiến binh được phỏng vấn:

Tôi tự hỏi Xã Hội Chủ Nghĩa là cái quái gì – và dù tôi chẳng thể định nghĩa nó, tôi đang nằm chờ chết ở đây. Tại sao tôi lại phải giết một đống người chỉ vì họ đi theo chế độ đó?

Chúng tôi bắt đầu nhận ra rằng nếu có ai sống ở đây – trong cái khu rừng đáng ghét này – suốt ngày đào hầm trong suốt 10 năm chỉ để chống lại mình, thì liệu có phải chúng tôi đang làm điều tốt hay không. Nếu họ sẵn sàng làm những điều ấy… Phải thừa nhận rằng những suy nghĩ đó thực sự làm bạn bối rối. Rất có thể nếu như đây là một cuộc chiến tranh kiểu khác, chúng tôi đã chẳng bao giờ có những suy nghĩ như vậy. [Sẽ không bình thường] khi mà bạn bắt đầu cảm thấy thán phục chính những kẻ thù mà bạn đang đi giết.

Ngạc nhiên hơn nữa là khi mà bạn nhận ra rằng có lẽ bao bài học lịch sử về quân chúng ta mà ta được học trong những năm trên ghế nhà trường lại không có ý nghĩa thuyết phục bằng một hình ảnh mô tả đơn giản từ chính một người lính Mỹ nói về chúng ta:

Những ngôi làng luôn bị ẩn đi dưới những tán lá cây rậm rạp. Từ phía ngoài, bạn thậm chí không nghĩ rằng ở đó có một ngôi làng, nhưng đi ở dưới và bạn sẽ thấy cả một xã hội tồn tại dưới những tán lá cây đó. Chúng tôi biết rằng đó là cuộc sống được xem là bình thường bởi những con người ở đây, và rất có thể chúng tôi cũng có thể hiểu được nếu sống cùng họ. Nhưng chúng tôi không phải là họ. Tất cả mọi người chúng tôi bắt gặp đều nhìn chúng tôi như những người từ trên sao Hỏa xuống.

Một trong những điều mà tôi luôn tự hỏi là những người được gọi là đồng minh của chúng tôi – ARVN [Quân đội chính quyền Sài Gòn - NTV] lại chẳng bao giờ tham chiến, ít ra là trong khu vực mà chúng tôi hoạt động, nơi mà gần như ở đâu bạn cũng có thể bắt gặp những người “nông dân ban ngày, lính ban đêm”. Đó là những con người gần như không được trang bị bất kỳ thứ gì ngoại trừ những thú họ cướp được từ ARVN hoặc từ chúng tôi – và ngày này qua ngày khác, đông hơn bội phần, họ chống lại chúng tôi. Họ giống như những ngọn cỏ bám riết trên chân con bò vậy – và tôi nhận ra rằng họ, và những người trong ARVN, đều cùng từ một dân tộc, một văn hóa. Vậy mà một bên thì có vẻ nhát cáy, còn bên kia lại sẵn sàng chiến đấu trực diện dù bất lợi hơn rất nhiều. Và tôi tự hỏi – tại sao?

Họ di chuyển nhanh hơn chúng tôi rất nhiều. Đây là nước của họ – họ biết đường đi nước bước ở đây. Họ khong cần người hướng dẫn, và cũng chẳng cần biên dịch. Khi ra chiến trường, chúng tôi mang theo trung bình 60 pounds (khoảng 30 Kg) súng đạn. Một Việt Cộng thông thường chỉ mang 10 pounds (~5 Kg) – một khẩu súng, vài ba băng đạn và một gói cơm. Đó là tất cả những gì họ cần. Nói chung là họ rất nhanh, và nếu họ muốn tránh mặt bạn, họ chỉ cần lẫn vào đâu đó và bạn sẽ không bao giờ phát hiện ra.

Xem mà đôi khi thật đáng tiếc vì trong khi người dân chúng ta chẳng mấy khi được xem những thước phim tư liệu ghi lại hình ảnh của Bác – như những hình ảnh lúc Bác sang Pháp đàm phán và (phải) đi thăm quan trong khi đợi chính phủ Pháp thành lập – thì người Mỹ lại có thể mua những bộ phim như thế này rất dễ dàng. Chỉ mới xem được một nữa, nhưng quả thật thấy rằng đây là một bộ đĩa xứng đáng với giá tiền của nó. Nếu bạn có điều kiện, đây sẽ là một bộ đĩa tư liệu đáng giá không thể thiếu trong thư viện của mình!

Tớ không chắc lắm liệu ở Việt Nam có bán hay không bộ đĩa này. Nó được chiếu đầy đủ trên truyền hình Việt Nam chứng tỏ nó đã được lồng tiếng. Nhưng rất có thể vì lý do bản quyền, đài truyền hình Việt Nam sẽ không được bán lại bộ đĩa này (chúng ta phải thông qua kênh ngoại giao để được quyền chiếu lại bộ phim này trên đài truyền hình quốc gia). Nhưng cũng vì lý do đó, bạn hoàn toàn có thể đặt mua bộ đĩa này từ Amazon Mỹ về Việt Nam mà không phải quá lo lắng về vấn đề kiểm duyệt.

[[628]]