Trong mấy năm trở lại đây, ngày càng xuất hiện nhiều những công ty dịch vụ Internet xây dựng các phiên bản nhái lại các phiên bản của các dịch vụ web được cho là “nóng” trên thị trường thế giới (Clip.vn bắt chước YouTube, Cyvee bắt chước LinkedIn,…) và thành công của những dịch vụ này cho đến nay vẫn chưa rõ ràng, mặc dù đang có được sự đầu tư rất lớn từ các công ty mẹ và các tập đoàn đầu tư tài chính thế giới (như IDG). Giải thích về điều này, blog của HarryD – CEO của công ty Vinalive:

Blog của HarryD là một trong những blog về Web 2.0 Việt Nam mới xuất hiện trong mấy tháng gần đây và có nội dung phân tích khá hay (nghề của tác giả mà). Rất đáng tiếc, tác giả lại viết bằng tiếng Anh. Tớ sẽ dịch những đoạn trích dẫn sang tiếng Việt để các bạn tiện đọc, nhưng để đọc hết bài, bạn sẽ cần phải có khả năng đọc tiếng Anh tốt vì tác giả viết tiếng Anh cũng rất tốt :)

Có 2 lý do. Thứ nhất, Việt Nam không phải là Mỹ; tâm lý và cách hoạt động của người dùng Việt Nam không giống người dùng Mỹ. Lý do thứ 2 là, cộng đồng Internet ở Việt Nam cũng đang di chuyển với tốc độ 2.0 như các nước khác bao gồm cả Mỹ và Hàn Quốc. Điều đó có nghĩa là nếu Yahoo là công ty Internet nóng nhất ở Mỹ vào năm 2000 thì chậm nhất là năm 2001, các công ty Việt Nam phải thành công trong việc tạo ra một mô hình tương tự. Cũng giống như một cái túi xách thương hiệu Louis Vuitton vốn từng là một thứ được yêu chuộng ở Mỹ năm 2000 đã không thể trở thành một món đồ thời trang “nóng” giới yêu thời trang Viêt Nam năm 2008, làm thế nào Cyworld Việt Nam, vốn từng là một dịch vụ nóng nhất ở Hàn Quốc năm 1999, lại có thể hi vọng sẽ có được thành công tương tự ở Việt Nam năm 2007?

Một lập luận sắc bén! Theo đó, để thành công, cách duy nhất là: có ý tưởng riêng của mình, hoặc là “nhái” thật nhanh. Sàn Nhạc là một ví dụ điển hình cho trường hợp thứ nhất¹ , còn Clip.vn và Cyvee là những ví dụ cho trường hợp thứ 2. Tuy nhiên, ngoài việc gây tiếng vang trong thị trường công nghệ và giới người dùng Internet trẻ, những dịch vụ này vẫn chưa đạt được mục tiêu đem lại lợi nhuận cho công ty phát triển giống như phiên bản gốc. Ý tưởng dường như mới chỉ là một phần của vấn đề. Nếu vậy, tớ không khỏi tự hỏi, đâu là chìa khóa để giúp các công ty Internet Việt Nam? đâu là hướng đi của Web 2.0 Việt Nam trong thời gian tới? Trong bài là một vài suy nghĩ của tớ về chủ đề…

Nhận định của HarryD, theo tớ, đã bỏ qua 3 điểm rất quan trọng – đó là những điểm khiến cho những dịch vụ “nhái” như Clip.vn hay CyVee ở Việt Nam vẫn có đất sống:

• Chỉ mới rất gần đây, người Việt Nam mới có cơ hội được tiếp xúc với băng thông rộng. Một cách nôm na, có thể hiểu rằng quyết định đầu tư vào Cyworld Việt Nam là dựa trên nhận định rằng Hàn Quốc ở thời điểm năm 1999 cũng có những nét gần tương tự như Việt Nam ở năm 2006. Có lẽ Cyworld Việt Nam không thành công là vì nhận định đó được đưa ra quá muộn và có phần sai so với thực tế (ví dụ như Việt Nam 2005 có lẽ giống với Hàn Quốc năm 1999 hơn là 2006) – trong khi Yahoo 360! lại đón bắt lấy thời cơ đó đúng lúc hơn (và cũng không thể kể đến yếu tố “thiên thời” rằng đó là lúc mà blog đang bùng nổ ở Việt Nam).
• Các dịch vụ Việt Nam hiện nay có một lợi thế rất lớn là tốc độ truy cập. Những dịch vụ web như Youtube đã không thể phổ biến ở Việt Nam như Clip.vn bởi một lẽ băng thông quốc tế của Việt Nam không đủ để họ xem những file video của Youtube được đặt trên máy chủ ở Mỹ. Các dịch vụ web Việt Nam dù chỉ với khoản đầu tư “èo oặt” cho vài cái máy chủ đặt ở Việt Nam vẫn có thể cung cấp cho người dùng trong nước tốc độ truy cập mà không dịch vụ quốc tế nào có thể sánh được.
• Phần đông người Việt không có khả năng sử dụng tiếng Anh thành thạo. Ngoại trừ một vài trường hợp (như Google, Netvibe), rất ít các dịch vụ web 2.0 hiện nay trên thế giới có khả năng hỗ trợ ngôn ngữ tiếng Việt một cách hoàn thiện. Việc có khả năng cung cấp giao diện tiếng Việt với những thuật ngữ được dịch hợp lý dễ hiểu đối với người Việt sẽ cũng là một lợi thế.

Nói cho cùng, miễn là bạn là một trong những người đầu tiên có mặt ở một thị trường, cơ hội vẫn thuộc về bạn. Tận dụng khi mà cách dịch vụ web thế giới còn chư “rảnh” mà để mắt đến thị trường Việt Nam, các công ty Việt Nam hoàn toàn nên tranh thủ cơ hội – mặc dù không phải lúc nào họ cũng sẽ thành công (nhưng đó là ý nghĩa của việc đầu tư – rủi ro càng lớn, lợi nhuận sẽ càng nhiều). Rất dễ thấy, ngoại trừ Cyworld Việt Nam là một trường hợp cá biệt đến với thị trường Việt Nam quá muộn, những dịch vụ nhái khác như Clip.vn hay Cyvee đều đến rất “kịp thời” để cung cấp một lựa chọn thứ hai cho người dùng Việt Nam. Những dịch vụ này hiện đang nhanh chóng thu hút được khá nhiều người dùng Việt Nam với lợi thế về tốc độ truy cập như đã nói, nhưng lợi thế này có lẽ cũng sẽ chỉ còn tồn tại trong một khoảng thời gian ngắn nữa trước khi vệ tinh VINASAT-1 (nếu được phóng thành công vào ngày 10/4/2008) đi vào hoạt động cùng lúc với tuyến cáp quang với dung lương hơn 1TB nối trực tiếp đến Mỹ (dự kiến sẽ hoàn thàng tháng 3/2008). Sau đó, các dịch vụ web khác của Việt Nam có lẽ sẽ phải cạnh tranh trực tiếp với những dịch vụ khác trên thế giới (nhưng dù sao đi nữa thì họ cũng có thế mạnh thứ 3 được đề cập ở trên).

[[599]]

Dù sao đi nữa, có thể nói những bước đầu của các công ty công nghệ Việt Nam trong thời gian vừa qua đã “hâm nóng” thị trường, một bước chuẩn bị rất cần thiết trước khi chúng ta có thể thử nghiệm đưa ra những ý tưởng mới – của người Việt và dành cho người Việt. Cái chính các công ty cung cấp dịch vụ web VN hiện nay cần tìm ra là tìm ra một mô hình thu lợi nhuận cho những dịch vụ của mình. Có 2 mô hình:

• Qua quảng cáo (cung cấp dịch vụ miễn phí)
• Qua mô hình cho thuê dịch vụ (yêu cầu người dùng trả tiền hàng tháng để sử dụng dịch vụ chuyên nghiệp)

Ngoại trừ Cyworld đi đường vòng qua 2 mô hình trên với mô hình “hạt dẻ” khá hiện thực, các dịch vụ web khác của Việt Nam đều gặp vướng mắc trong cả 2 phương thức:

• Thị trường người dùng Internet Việt Nam quá nhỏ (~18.2 triệu) và chúng ta vẫn chưa có một dịch vụ đưa các công ty quảng cáo đến với người dùng. Dịch vụ của Google Adsense sẽ chỉ có hiệu quả kinh tế thực tế với số lượng người dùng lớn (vì họ trả theo mỗi lần người dùng nhấn chuột vào quảng cáo), vì vậy các công ty Việt Nam cần một mô hình tương tự nhưng được chỉnh sửa để phù hợp với thị trường Việt Nam.
• Mô hình cho thuê dịch vụ vẫn còn gặp vướn mắc về phương thức thanh toán trực tuyến, cũng như tính thiết yếu của những dịch vụ mà các công ty VN cung cấp để thuyết phục người dùng trả thêm tiền hàng tháng.

Không có mô hình thu lợi nhuận, những dự án đầu tư này trở nên không thực tế. Như trong trường hợp Sàn Nhạc mà tớ có giới thiệu gần đây như một ví dụ về một dịch vụ với ý tưởng rất mới không hề bắt chước, nhưng để thu được lợi nhuận từ dịch vụ kiểu như thế này là cực kỳ khó nếu không có quảng cáo. Điều tương tự áp dụng cho Cyvee, Youbanbe hay Clip.vn

Có thể nói, tìm ra chìa khóa giải quyết vấn đề này sẽ mang tính quyết định cho tương lai dịch vụ web của Việt Nam. Nếu không, các dịch vụ này cũng sẽ chỉ dừng ở mức độ như hiện nay mà thôi.

Chú thích trong bài:

1. Từ phản hồi mới phát hiện ra Sàn Nhạc rất giống về ý tưởng với một dịch vụ khác đã có từ trước là Singshot – nay đổi thành The Sim on Stage. Không biết họ có bắt chước hay không, nhưng mặc dù cung cấp ít tính năng hơn, từ góc nhìn của người thiết kế web – Sàn Nhạc làm tốt hơn [↩]