Sức mạnh con số 10

Gần đến cuối năm, và một lần nữa bạn sẽ bắt gặp liên tục những danh sách "Top 10" trên các tờ báo và truyền hình. Gần như ai cũng muốn tạo ra danh sách của riêng mình, và tất nhiên, không phải danh sách nào cũng được chú ý như danh sách bình chọn của báo TIME. Trong số báo mới nhất của tạp chí này, ngoài những danh sách như vậy, để kết luận, James Poniewozik đã có một bài tiểu luận với tựa đề "The Power of 10" cực kỳ thú vị mà tớ muốn dịch giới thiệu đến các bạn, như một cách thư giãn sau khi đọc qua hết danh sách này đến danh sách khác.

Dưới đây là 10 lý do tại sao tất cả chúng ta dường như "mê mẫn" ngồi đọc những danh sách bình chọn cuối năm:

10. Vì Thượng Đế đã tạo chúng ta ra như vậy

Giữa Yahweh, Buddha và David Letterman có điểm gì chung? Họ đều yêu thích những danh sách. Có một điều gì đó rất đặc biệt trong việc ghi lại những hiểu biết vào những con số đơn lẻ - và điều đó có thể giải thích tại sao rất nhiều tôn giáo sử dụng những danh sách như vậy, từ "Eightfold Path" cho đến đến "95 Theses", hay là danh sách 613 luật của Torah. Một bài tiểu luận về đạo đức có thể sẽ hay hơn 10 điểu răn, nhưng sẽ khó nhớ hơn. Và có những phiến gỗ đã có thể giúp Moses hoàn thành nhiệm vụ của mình.

Trong phần này tác giả bài viết đã sử dụng rất nhiều chi tiết về tôn giáo như một cách để minh họa cho luận điểm của mình, khiến những người "vô đạo" như tớ phải mất khá nhiều tra cứu để hiểu hàm ý những câu chữ đó. Ghi lại đây những gì tớ hiểu, hi vọng sẽ giúp bạn hiểu được phần nào. Yahweh là tên của một vị thánh của đạo Do Thái. Buddha - ý nói đến Đức Phật Thích-ca Mâu-ni trong phật giáo. "Eightfold Path" là "Bát Chánh Đạo" trong phật giáo. "95 Theses" là 95 luận đề của Luther Martin. "Torah" là một phần của bộ kinh thánh Hebrew - trong đó liệt kê 613 lời giáo huấn mà những người theo đạo phải theo, được ghi lại trong 5 cuốn sách bởi Moses. Đây có lẽ cũng là hàm ý của câu cuối khi nói rằng Moses đáng ra chỉ cần một danh sách ngắn dễ nhớ để đạt được mục đích thay vì đến 5 cuốn sách dày .

9. Từ ngữ vốn tệ hại. Con số luôn hiệu quả!

Ít ra, đó là qui tắc hoạt động của các phương tiện truyền thông ngày nay. Rất ít nhà báo bên ngoài tạp chí Paris Review thoát khỏi việc được bảo rằng cần phải chia nhỏ bài báo ra thành nhiều "đơn vị" và "điểm tiếp cận" hay những thuật ngữ biên tập khó hiểu khác. Mọi người giờ đây chỉ muốn những ý chính. Báo chí cần giống như ti vi! Ti vi cần giống như YouTube! Tất cả nên là những danh sách - trình đơn của phim DVD, những đánh dấu của PowerPoint.

Khá thú vị khi tác giả so sánh: Báo chí cần giống như Ti vi và Ti vi cần giống như YouTube. Những bài báo vốn dài dòng trong khi một phóng sự ngắn trên ti vi cũng có thể đưa thông tin hiệu quả hơn. Và một chương trình thời sự ti vi dài 1 giờ có lẽ cũng chưa chắc hiệu quả bằng những đoạn phim ngắn 5 phút trên YouTube. Thời đại công nghệ - thời gian là vàng bạc. Càng ngắn càng tốt :)

8. Danh sách luôn "thân thiện" với thế giới Web

Nếu có ai đó thích những danh sách hơn các phương tiện truyền thông chính thống, đó chính là những phương tiện truyền thông "không chính thống". Tìm kiếm blog với cụm từ "Top 10 list" trên Google sẽ cho bạn thấy những kết quả như "những cách đầu tư giống như sex", "những cô gái thông minh đẹp nhất Hollywood" hay "những lý do tại sao bạn không nên ngừng đưa ra những danh sách Top 10"  từ Cornwallseo.com - một trang web hướng dẫn làm thế nào để tăng khách thăm trang web của bạn. Rất tự nhiên, những danh sách rất phù hợp với blog. Chúng nhỏ, thường mang tính ý kiến chủ quan, và thường chắc chắn sẽ gây tranh luận. Và trên hết, đó là những cú click chuột.

Đúng - chẳng mấy ngạc nhiên khi những chuyên đề kiểu như Những bài nhạc giáng sinh hay nhất, những bài nhạc phim Hàn Quốc hay nhất luôn là những bài viết có nhiều người xem nhất trên Người Tập Viết.

7. Thương hiệu, thương hiệu, thương hiệu

Đó không chỉ giới hạn trong việc bán hàng. Tất nhiên, một số lĩnh vực kinh doanh đã cho thấy rằng những danh sách được đón nhận tốt có thể sử dụng như công cụ kinh doanh. Nhưng để bán ý tưởng và biến chúng trở nên thu hút, một con số và một cụm từ ngắn có thể làm nên chuyện. Nếu những người lập nước (những người tham gia soạn thảo hiến pháp Mỹ) đặt tên cho luật về quyền là "10 mẹo tốt cho một đất nước tự do" thì có lẽ người Mỹ đã có thể nhớ hết chúng.

6. Bởi vì người khác là thằng khờ

Danh sách là một cách để chứng tỏ quyền lực. Nhưng chúng cũng có thể mời gọi sự thách thức về quyền lực. Liệu người ta có thích thú đọc một danh sách mà họ hoàn toàn đồng ý với nó từ đầu đến cuối? Không! Một danh sách hay là một danh sách thu hút người đọc, làm họ nổi khùng và kích thích họ đi tìm những ví dụ tốt hơn. Một danh sách sẽ không bao giờ đúng trừ khi nó sai một chút.

Có lẽ đây là điều đúng nhất về những danh sách. Đó là lý do tại sao mà những danh sách về những sự kiện, những nhân vật tiêu biểu trong năm của các báo Việt Nam thường chán đến mức "buồn ngủ". Những sự kiện đều là những gì quá hiển nhiên. Những nhân vật đều là những người tiếng tăm - chẳng có gì đáng để phản đối cả dù có thể với một ai đó họ có lẽ thích người khác hơn. Tất nhiên, báo chí Việt Nam muốn được "an toàn" mà.

5. Vì chúng ta muốn sự công bằng

Trong thế giới ngày nay, mỗi chúng ta là một cá thể đặc biệt, và mỗi đóng góp đều có giá trị, và mỗi đứa trẻ đều nhận phần thưởng chỉ cần chúng vui chơi. Điều đó không đúng trong thế giới của những danh sách. Mọi thứ hoặc là tốt, hoặc là xấu, và sẽ phải có ai đó đưa ra quyết định về điều đó. Trong thế giới của những danh sách, mỗi ngày đều là ngày phán quyết.

Con người mãi là vậy - không bao giờ chấp nhận đứng bằng nhau. Họ muốn biết ai hơn ai, ngay cả khi họ chẳng liên quan hay hưởng lợi gì từ kết quả. Ai đứng đầu danh sách? Ai đứng cuối? Bản chất của những danh sách là luôn có người đứng đầu, và sẽ luôn có người đứng cuối.

Điều đó là sự thật. "Thiên đường" của trẻ em Việt Nam là sự thật hiển nhiên ở phương Tây. Ở đây, trẻ em được khuyến khích vui chơi (thậm chí được khen) - học là chuyện thứ yếu! Điều đó có lẽ sẽ không "thực tế" ngay cả ở những thành phố lớn ở Việt Nam hiện nay - nhưng đó là điều chúng ta nên hướng đến và thay đổi quan niệm về giáo dục trẻ em.

4. Để nhớ (và để quên)

Đây là một xã hội của sự thổi phồng ("hype"). Chúng ta liên tục chú ý đến những thứ kế tiếp, những gì mới, và danh sách cuối năm là cơ hội duy nhất để chúng ta dừng lại và xem xét lại những gì đã xảy ra trong thời gian đó - và để ghi chú (bằng cách bỏ qua) những gì chúng ta đã cường điệu hóa. Bạn có nhớ Evan Almighty? Danh sách Top 10 những bộ phim cũng chẳng nhớ đến nó!

3. Bởi vì vũ trụ là ngẫu nhiên và vô cảm

Một cách khác để tổng kết lại một năm trong bất kỳ lĩnh vực gì với một danh sách dài là bao những phần tử nhỏ lại bằng một tổng kết lớn. Nhưng đôi khi cuộc sống chỉ là một chuỗi những phần tử nhỏ đó, cũng giống như những danh sách: chúng tạo ra thứ tự mà không tạo ra những liên kết sai. Trong danh sách Top 10, quả táo và quả cam đều cùng chung sống trong mục trái cây.

2. Bởi vì cuộc đời quá ngắn

Nói cho cùng, một danh sách chỉ là về một thứ: người viết ra chúng. Tạo ra một danh sách giống như ngồi tổng hợp một đĩa CD cho người yêu: bạn tạo ra chúng với hi vọng rằng nếu ai đó cho rằng những gì bạn thấy là có ý nghĩa và quan trọng trong thế giới này, người đó sẽ hiểu con người của bạn và biết bạn là ai. Danh sách là phương tiện để xác định cá tính, rằng "Tôi ở đây" - đặc biệt là vào dịp cuối năm khi mà chúng ta ngồi nhớ lại quá khứ và nghĩ quãng về thời gian mà chúng ta đã đi qua. Khi còn sống, chúng ta muốn được biết đến và được nghe thấy.

Vẫn còn nhớ đã có một thời tớ cất công đi tìm từng bài nhạc "love song" và sắp xếp chúng lại theo một thứ tự đặc biệt để chuyển "thông điệp" của mình đến cô bạn mà tớ để ý. Cái cảm giác khi biết rằng cô ấy nhận ra nội dung của thông điệp đó thật hạnh phúc làm sao :) Còn nói theo một cách nào đó, blog cũng là cách thể hiện mong muốn "được biết đến" và "được nghe thấy". Tớ trước và sau khi có Người Tập Viết có lẽ là 2 con người khác nhau là vì vậy.

1. Bởi vì nếu chúng ta đặt những con số lên nó, người ta sẽ đọc bất cứ thứ gì, bất kể nó cũ, tầm thường, chán ngắt đến đâu đi nữa. Đọc từ đầu đến cuối.

Đọc đến đây có lẽ các bạn sẽ muốn tìm đọc một vài danh sách "Top 10" nhỉ? Hãy vào "Top 10 Những danh sách ngu ngốc nhất" để giải trí :)