Khái niệm về mạng xã hội - "social network" - là một khái niệm không phải là mới nhưng chỉ rất gần đây mới trở nên phổ biến và thật sự tạo thành một phong trào ở khắp mọi nơi, có thể kể đến nhiều trang phổ biến như MySpace, Facebook, Yahoo! 360 và còn nhiều trang khác nữa. Đó là những trang web cỡ lớn với số lượng thành viên lên đến hàng chục triệu (như Facebook có tổng cộng 30 triệu thành viên tính đến tháng 7 này) và cho phép các thành viên tự bộc lộ về bản thân mình qua những bài viết (dạng blog), ảnh, chia sẽ những cảm nhận của mình và hay đơn giản chỉ là một cách để thông báo tình hình của mình… Điểm khác biệc của các trang này so với các trang blog / diễn đàn khác là ở chỗ nó cho phép các thành viên liên kết và thiết lập quan hệ với các thành viên khác và đây chính là điểm làm cho những mạng này trở nên thú vị hơn các trang blog đơn thuần (như NTV).

Ở Việt Nam, phổ biến và đông nhất vẫn là mạng Yahoo! 360, nhưng điều đó chủ yếu là vì sự phổ biến của Yahoo ở Việt Nam chứ không phải vì sự hấp dẫn của nó (mà là ngược lại - không ai thích giao diện của nó cả). Trong khi đó, những trang xã hội khác như FaceBook và MySpace đơn giản là chưa tồn tại - cũng dễ hiểu vì đây là những trang thiết kế với nội dung dành cho người Mỹ. Điều này khiến tớ lâu nay vẫn tin rằng, chỉ cần có một ai đó làm ra được một trang đủ hấp dẫn thì đảm bảo sẽ thu hút được gần như tất cả giới trẻ Việt Nam tham gia. Yo Bạn Bè là một trong những nổ lực đó nhưng nó thật sự chỉ mới ở giai đoạn sơ khai và chưa đủ sức lôi cuốn - quan trọng hơn là nó không có thêm được tính năng gì mới lạ để lôi kéo người khác từ bỏ cái mà họ đang dùng.

Trong hoàn cảnh đó, sự xuất hiện của CyWorld Việt Nam (bản thử nghiệm mở được chính thức ra mắt ngày 17/04/2007) có thể được xem là một bước ngoặc để kiểm chứng thị hiếu của giới trẻ Việt Nam. Tớ chỉ mới bắt đầu thật sự ghé thăm và sử dụng CyWorld trong một tuần trở lại đây nhưng thật sự ấn tượng với những gì mà đội ngũ nhóm CyWorld Việt Nam đã làm được. Bài viết này là những ấn tượng ban đầu của tớ về trang này cũng như một vài suy nghĩ về tiềm năng của nó ở thị trường Việt Nam.

Giới thiệu về CyWorld

CyWorld nguồn gốc là một mạng xã hội cực kỳ phổ biến ở Hàn Quốc - đến mức mà người ta nói gần như ai ở đất nước này cũng có một tài khoản của CyWorld. Một vài số liệu sẽ cho thấy mức độ thành công của CyWorld ở đất nước mà nó sinh ra (ngồn USNews Cyworld - Bigger than YouTube?)

• 20 triệu người dùng (40% dân số)
• 96% người dùng từ 20 đến 29 tuổi sử dụng trang web thường xuyên
• 20 tỉ lượt xem một tháng
• Lợi nhuận khoảng $300,000 mỗi ngày từ những đồ vật bán được
• Bán được 160 triệu bài hát - khoảng 6 triệu bài / ngày

Cái tên CyWorld dịch sát nghĩa là "thế giới của những mối quan hệ" hoặc "thế giới mạng" ("Cy" có thể hiểu là "Cyber", nhưng đồng thời trong tiếng Hàn cũng phát âm giống với từ "mối quan hệ" - nguồn: Wikipedia). Khác với các trang xã hội khác, thế giới của CyWorld là một thế giới giả lập "gần giống thật" - mỗi thành viên có một "căn nhà" riêng mà ở đó bạn có thể trang trí tùy thích. Bạn có thể ghé thăm nhà của các thành viên khác và bạn có thể thiết lập mối quan hệ với họ (những người này sẽ có thể vào "nhà" bạn chơi cũng như trao đổi thông tin), hoặc nếu thích thì thiết lập mối quan hệ hàng xóm - cho phép bạn biết được những gì đang diễn ra ở nhà của người bạn đó từ trong nhà của mình.

Điểm độc đáo của CyWorld là ở mức độ tùy biến mà trang web cung cấp cho bạn cũng như mô hình kinh doanh độc đáo và cực kỳ "lời" của nó. Trong căn nhà của bạn, bạn có thể tùy biến mọi thứ: tranh nền, nhạc, chuông gió, bàn, ghế, tủ và các vật dụng khác - và tất cả được mua với số điểm mà bạn có trong tài khoản (và bạn sẽ phải bỏ tiền thật ra mua những điểm này). Mô hình này không có gì là lạ với thị trường châu Á và đã chứng tỏ sự thành công của nó trong các trò chơi trực tuyến (mà ở đó bạn thường phải bỏ tiền thật để mua vũ khí dùng trong trò chơi) nhưng là hoàn toàn xa lạ với các công ty Tây Phương vốn chỉ dựa vào quảng cáo làm nguồn thu chính. Không chỉ việc bỏ tiền ra mua đồ để trang trí cho "căn nhà" của mình khiến người dùng gắn bó với nó, nó còn giúp tạo cảm giác được "sở hữu" và cảm giác như mình đang thật sự sống trong một thế giới thật.

Tất nhiên, trong căn nhà của mình, bạn có thể viết nhật ký, lưu bút, vẽ tranh, gửi ảnh - nói chung là đầy đủ những "phương tiện" để bạn có thể tự bộc lộ bản thân mình.

CyWorld Việt Nam

Chỉ mới ra mắt phiên bản thử nghiệm chưa đầy 4 tháng nhưng nhóm CyWorld Việt Nam đã làm được rất nhiều việc. Là dân thiết kế và có ấn tượng cực kỳ xấu về cách thiết kế cẩu thả của phần lớn các trang web Việt Nam, ấn tượng đầu tiên của tớ khi ghé thăm là sự chi tiết và bắt mắt của giao diện trực quan. Mặc dù hiểu rằng tất cả những hình ảnh dễ thương đầy màu sắc này được cung cấp bởi CyWorld Hàn Quốc (nhìn là biết) nhưng không thể phủ nhận khả năng thiết kế, sự cẩn thận và chi tiết của đội ngũ biên tập hình ảnh - ngay cả những hình ảnh quảng cáo cũng được dịch chũ và đưa vào rất cẩn thận không khác gì trên trang gốc.

Một điểm thú vị khác mang đậm dấu ấn của CyWorld Việt Nam chính là những chủ đề mà họ khởi xướng trên trang chủ - cực kỳ sáng tạo, thân thuộc và rất thu hút (như hình trên) - được thay đổi hàng tuần, gợi cảm hứng cho những lúc bạn đang không biết viết gì.

Nhóm CyWorld VN còn gây ấn tượng mạnh hơn nữa về mức độ chi tiết mà họ đã thực hiện: sau khi thiết lập xong tài khoản và thành phố bạn đang sống, đến lúc chọn trường, tớ thật ngạc nhiên khi thấy một danh sách rất đầy đủ những trường có ở Đà Nẵng. Kiểm tra những thành phố khác cũng thấy những danh sách chi tiết tương tự. Điều này chứng tỏ họ đã có sự đầu tư hết sức tỉ mĩ về mặt nội dung chứ không chỉ đơn thuần là sử dụng ứng dụng có sẵn cung cấp bởi công ty mẹ. Một khi thiết lập xong những thông tin cá nhân, CyWorld sẽ giới thiệu cho bạn những thành viên học cùng trường, cùng niên khóa với bạn trên CyWorld để giúp bạn kết nối nhanh hơn.

Chắc còn nhớ ở trên tớ có giới thiệu về mô hình kinh doanh của CyWorld là cho phép bạn sử dụng điểm mua bằng tiền thật để sắm sửa & trang trí cho  căn nhà của mình? Với CyWorld Việt Nam, khái niệm "điểm" được thay bằng khái niệm "hạt dẻ" (chẳng biết ý tưởng này từ đâu ra và có liên quan gì không - nhưng khá dễ thương) và vì ở Việt Nam hình thức thanh toán bằng thẻ tín dụng trực tuyến còn chưa phổ biến nên bạn sẽ phải mua hạt dẻ bằng cách gửi tin nhắn với tên tài khoản vào một số điện thoại nhất định.

Mức giá hiện tại của CyWorld Việt Nam là 125 đồng / hạt dẻ. Điều tớ thấy không hay cho lắm là CyWorld Việt Nam chỉ cho phép bạn mua 15,000 VND một lần (cho 120 hạt dẻ) hoặc  10,000 VND (80 hạt) và hoàn toàn không có chính sách khuyến khích mua người dùng mua nhiều hơn một một lúc (ví dụ nếu bạn mua 10,000 VND thì sẽ là 125 đồng/hạt, nhưng nếu bạn mua 15,000 VND thì đúng ra họ nên bớt lại còn 100 đồng / hạt chẳng hạn - điều thường thấy ở các dịch vụ tương tự khác). Việc dùng khái niệm "điểm" (hạt dẻ) thay cho tiền thật là một chính sách cực kỳ khôn ngoan của các nhà kinh doanh dịch vụ trực tuyến vì nó khiến cho bạn "quên" mất rằng bất kỳ thứ gì trên này cũng là rút từ hầu bao bạn ra cả (điều này còn đúng hơn khi mà bạn mua chỉ bằng cách nhăn tin từ điện thoại vì nó sẽ trừ gián tiếp vào số tiền bạn nạp trong thẻ - bạn không cần phải trả gì tại thời điểm bạn mua cả). Thử ghé thăm gian bán hàng của CyWorld VN để có chút ít khái niệm:

• Hình nền: thuê một hình nền trong 7 ngày mất 10 hạt dẻ / hình - tức là khoảng hơn 1 ngàn đồng (1,250 VND)
• Chuông gió: thuê 9 hạt một cái trong vòng 7 ngày - hơn 1 ngàn đồng một chút
• Các tài sản khác (giường, ghế, phong cảnh, nhân vật hoạt hình): những thứ này bạn mua và sở hữu luôn, giá giao động từ 15 hạt đến 50 hạt cho mỗi món (2 ngàn - 6 ngàn) 
• Nhạc (để nghe trong nhà của bạn - khách ghé thăm cũng sẽ nghe được) - bạn "thuê" với giá 20 hạt / bài hát / 7 ngày - tức 2 ngàn rưỡi / bài / tuần

Để thấy được mức độ "hấp dẫn" của việc mua sắm - đây là một ví dụ: mỗi bạn khi mới đăng ký tài khoảng tại CyWorld VN sẽ được tặng ngay 200 hạt dẻ - tức 25,000 VND. Tớ trong vòng một tiếng đồng hồ đầu tiên dạo quanh để trang trí cho căn nhà của mình (vn.cyworld.com/leduytien) đã tiêu mất … 196 hạt mà vẫn còn quá nhiều thứ muốn mua mà 4 hạt còn lại không đủ để mua bất kỳ thứ gì.

"Truyền thuyết" nói rằng chai rượu Soju của Hàn Quốc được thiết kế … đặc biệt để thế nào đi nữa thì ly cuối sẽ không đầy và thường là bạn sẽ phải kêu thêm một chai nữa. Có lẽ trong trường hợp này họ cũng tính tương tự - bạn mua thế nào đi nữa thì số tiền còn lại chỉ "gần đủ" mà không đủ đê mua bất kỳ món gì khác - để bạn phải bỏ tiền ra mua … thêm

Bạn có thể sẽ nói nhìn căn nhà như vậy cũng được rồi - đâu cần mua thêm làm gì. Điều đó đúng nếu bạn chỉ ở trong nhà mà không ghé thăm người khác. Một khi bạn đi xem những căn nhà khác với những trang trí cực kỳ dễ thương thì sẽ khó mà cưỡng lại được cái mong muốn căn nhà mình cũng được như vậy và để rồi móc túi lấy cái điện thoại lên…

Một tuần với CyWorld Việt Nam

Tớ bắt đầu sử dụng CyWorld một cách thường xuyên được hơn một tuần khi mà vì một vài lý do tớ đang có nhu cầu trút hết những tâm sự của mình vào một nơi nào đó (riêng tư dạng nhật ký - không phù hợp để đưa lên NTV). Một tuần sử dụng thường xuyên và đây những cảm nhận của tớ:

Thích:

• Nhanh - dù máy chủ đặt ở Việt Nam (gõ tìm vị trí máy chủ vn.cyworld.com) và tớ truy cập từ bên này, tốc độ truy cập vẫn rất nhanh - nghe nhạc rõ nét và không bị đứt.
• Khả năng tạo hình ảnh cả nhân tùy biến dễ dàng (và miễn phí)
• Cho phép bạn xác định mức độ truy cập của từng bài viết: bạn có thể thiết lập một bài viết bất kỳ là riêng tư, cho phép hàng xóm xem hoặc là cho mọi người xem. Tính năng này là điểm khác biệt quan trọng so với Yahoo! 360 vốn chỉ cho bạn thiết lập chế độ truy cập cho toàn bộ blog.

Không thích (chưa thích):

• Không có cách trả tiền nào khác ngoài cách nhắn tin. Tớ ở bên này không thể nhắn tin được nên phải nhờ người ở VN nhắn tin hộ để mua hạt dẻ - một điều cực kỳ bất tiện.
• Phải "thuê" một vài món hàng - và giá khá "đắt".
• Bạn không có cách nào tự thiết kế các món hàng hoặc đưa nhạc của mình lên (thuê nhạc thì … quá đắt - một bài hát mà phải thuê 2 ngàn rưỡi trong 7 ngày thì chẳng thà tớ bỏ tiền đó ra mua đĩa CD còn sướng hơn).
• Không thể đánh tiếng Việt trực tiếp (bạn phải cài đặt phần mềm hỗ trợ tiếng Việt như Unikey trên máy để gõ tiếng Việt)
• Không hỗ trợ tính năng RSS - bạn sẽ phải vào "nhà" của mình để biết hàng xóm có gì mới không.
• Trang chủ không có bất kỳ thông tin gì ngoài danh sách bạn bè. Như tớ để ý thì phiên bản mới nhất của CyWorld (CyWorld Hàn Quốc) và hầu hết các trang CyWorld của các nước khác đã cung cấp các thông tin giải trí trên trang chủ của mình - đưa nó trở thành một cổng thông tin bên cạnh chức năng mạng xã hội. Có lẽ chúng ta đành phải đợi cho đến khi bên Việt Nam có được phiên bản mới đó.

Với thời gian ra mắt chưa được 4 tháng và vẫn đang trong giai đoạn thử nghiệm, thật sự khó có thể đòi hỏi gì hơn ở CyWorld VN - những gì họ đã làm được đã là quá nhiều.

Tiềm năng & Thách thức

Với hơn 13 triệu người dùng Internet (~15% dân số - đứng thứ 18 trên tổng số 218 nước) - khoảng 150 người / 1000 dân (nguồn: NationMaster), chủ yếu là giới trẻ, có thể thấy tiềm năng phát triển của cách dịch vụ Internet nói chung và mạng xã hội nói riêng là rất lớn - và đây chỉ mới là giai đoạn đầu. Vậy nên, bất kỳ mạng nào nắm bắt được thị hiếu của giới trẻ chắc chắn sẽ thành công.

Bạn sẽ thấy rõ sự khác biệt về ý tưởng của CyWorld so với các trang xã hội khác như MySpace, FaceBook hay Yahoo!360 qua lời giới thiệu của CyWorld Mỹ: "It's not just your space - it's your home" ("đó không chỉ là không gian của bạn, đó là ngôi nhà của bạn"). Nếu đừng để ý quá đến cách chơi chữ nhắm vào MySpace, câu giới thiệu trên đã nói được điều mà không dịch vụ nào khác có: đó vừa là một không gian riêng tư và vừa là một nơi để thiết lập những mối quan hệ - một mạng xã hội theo đúng nghĩa của nó.

Như đã nói, sự phổ biến của Yahoo! 360 đơn thuần là nhờ vào sự phổ biến của Yahoo chứ hoàn toàn không phải vì những tính năng mà nó cung cấp. Theo tớ, việc lôi kéo người dùng sang dùng một dịch vụ khác không phải là không thể như nhiều người nói - chắc chắn không phải là cách của You Bạn Bè như trong bài phân tích này của Information for carrer, mà là dựa vào những tính năng được cung cấp và đặc biệt trong trường hợp này, mức độ tùy biến và giao diện bắt mắt.

Trong bối cảnh hiện tại, nói về mạng xã hội trực tuyến ở Việt Nam thì chỉ có 3 cái tên mà tớ đã kể là Yahoo! 360, YoBanBe và CyWorld (khác với quan điểm chung hiện tại, tớ không cho rằng những dịch vụ như Clip.vn hay YouTube là một mạng xã hội nếu nó đứng một cách độc lập - đó đơn giản chỉ là những ứng dụng "Web 2.0") - và từ khía cạnh nào đi nữa, tớ vẫn thấy CyWorld là dịch vụ có nhiều tiềm năng nhất. Điều duy nhất mà CyWorld VN cần làm lúc này là nhanh chóng đưa dịch vụ đi vào hoạt động ổn định (kết thúc thử nghiệm) và giới thiệu nó đến số đông (quảng cáo băng rôn & đặc biệt là trên ti vi qua các chương trình của bạn trẻ, thậm chí là qua phim - điều mà tớ tin rằng những công ty Hàn Quốc đã có quá nhiều kinh nghiệm).

Không chỉ hội đủ những yếu tố cần để thu hút người dùng trẻ, nó là dịch vụ duy nhất có một mô hình kinh doanh thu lợi nhuận rất có lý (360 và YoBanBe sử dụng quảng cáo là chính - không mở rộng được một khi lượng người dùng đạt đến một ngưỡng nhất định) và vì vậy, khác với các dịch vụ khác, CyWorld hoàn toàn có thể tiến hành thu hút người dùng mà không cần phải bỏ đi lợi nhuận trong giai đoạn đầu - bởi thêm người dùng là thêm lợi nhuận ngay trước mắt.