Một ngày bạn tốn bao nhiêu thời gian để đọc tin trên mạng? Cá nhân tớ trung bình dành khoảng nửa tiếng đồng hồ để đọc các tin trên các trang tin tức Việt Nam – và đó chỉ mới là các trang tin chính như VnExpress và VietnamNet. Còn như ba tớ, lâu lâu mới đọc tin một lần nhưng mỗi lần là cả một buổi tối. Đơn giản là có quá nhiều trang tin để đọc: ngoài 2 trang phổ biến là VnExpress và VietnamNet, mỗi tờ báo đều có một trang riêng: Tuổi Trẻ, Thanh Niên, Dân Trí,… Quá nhiều nên thời gian đi tìm tin mình muốn đọc còn nhiều hơn cả thời gian mình đọc tin.

Sau một thời gian dài không thay đổi, gần đây các trang tin Việt Nam đã bắt đầu hỗ trợ tính năng nhận tin bằng RSS (nổi bật nhất là VietnamNet – trong khi vì một lý do nào đó VnExpress vẫn chưa chịu hỗ trợ tính năng này). Những tưởng điều này sẽ giúp tớ rất nhiều trong việc rút ngắn thời gian nhận tin, nhưng hoá ra sau một thời gian tớ cũng đành chào thua với lượng thông tin nhận được . Chỉ cần nữa ngày không bật máy là mở lên có khoảng … gần 100 tin tiếng Việt chờ tớ duyệt qua (dưới dạng danh sách tóm tắt) – và đó là tớ chỉ đăng ký nhận tin của VietnamNet và Tuổi Trẻ, chưa kể các tin tiếng Anh mà tớ cũng đăng ký. Quan trọng hơn, tớ vẫn "thèm" cái cảm giác có một trang tin tức Việt Nam để vào "ngắm nghía" và đặt làm trang chủ của trình duyệt. Đây cũng là cái mà tớ đi tìm trong bài viết này.

Trước hết, những tiêu chí mà tớ đang tìm kiếm về một trang chủ tin tức:

• Độ bao quát: tớ không muốn bị bỏ lỡ mất một thông tin nào mà tớ quan tâm. Là một sinh viên du học, tớ muốn có được cái nhìn bao quát nhất về tin tức trong nước.
• Giao diện: có thể đây là một kiểu của "bệnh nghề nghiệp", nhưng một trong những yêu cầu đặc đặc biệt quan trọng đối với tớ là giao diện của trang web. Là một trang tin tức để làm trang đầu tiên xuất hiện khi mở trình duyệt, tớ muốn trang web thiết kế thật "sạch", không màu mè. Tất nhiên sẽ không có chuyện không có quảng cáo (dù đây sẽ là trường hợp lý tưởng nhất), nhưng quảng cáo không được gây khó chịu và cản trở quá trình tiếp cận đến thông tin. Sẽ là tuyệt vời nếu trang web mang phong cách thiết kế trẻ trung (màu sắc sáng sủa), theo chuẩn (XHTML, không dùng bảng biểu cho mục đích trang trí), trình bày thông tin hữu hiệu để tớ có thể có cái nhìn tổng hợp chỉ trong trang đó mà không cần phải qua nhiều trang.

Để giúp bạn hình dung ra cái trang web tin tức lý tưởng trong đầu tớ, giới thiệu với các bạn 2 trang tin tức quốc tế mà tớ hiện đang chọn làm trang chủ của trình duyệt: The New York Times, và Newsvine. Hai trang web là 2 phong cách đưa tin khác nhau: nếu như NYTimes là trang tin điện tử của một tờ báo duy nhất (nhưng là một trong những nguồn tin phong phú và có chiều sâu và có nhiều ảnh hưởng ở Mỹ) thì Newsvine lại là một dịch vụ tin tổng hợp do chính người dùng gửi lên. Chất lượng nội dung của 2 trang tin thì có lẽ không cần phải bàn cãi (bản chất của 2 trang tin trên đảm bảo rằng những gì được xã hội quan tâm nhất sẽ đến với bạn), nhưng điều mà tớ đặc biệt thích 2 trang này còn là ở giao diện của nó.

Có thể nói, giao diện mới hiện tại của tờ NYTimes đã gây được thảo luận khá nhiều trong giới thiết kế web thế giới sau khi nó được giới thiệu. Ở đây tạm không nói về những chi tiết kỹ thuật / mỹ thuật đằng sau thiết kế này, điều khiến tớ rất thích xem trang này là vì thiết kế tạo cảm giác giống như bạn đang đọc trang đầu của tờ báo giấy. Giao diện cực kỳ "sạch", thông tin được phân vùng, trình bày theo cột (chính điều này theo tớ đã tạo cái cảm giác giống một tờ báo giấy). Không gian được tận dụng tối đa (chữ kín cả trang) nhưng vẫn tạo cảm giác khá "thoáng". Newsvine thì ngược lại, mang hơi hướng của một dịch vụ "web 2.0" – với những tính năng như ý kiến phản hồi – và thiết kế về bố cục vẫn là của một trang tin điện tử khá phổ biến. Cũng giống như NYTimes.com, điểm mạnh trong thiết kế của Newsvine so với các thiết kế khác là ở chỗ tin tức vẫn được trình bày một cách rất "sạch" – người đứng trước một lượng thông tin lớn nhưng không bị "loạn lên" vì nó.

Chừng đó hi vọng đã giúp bạn hình dung ra được điều mà tớ muốn tìm kiếm trong các trang tin Việt Nam. Cuộc tìm kiếm bắt đầu với các trang báo điện tử "truyền thống" – tức các trang tin tức trực tuyến độc lập (như VnExpress hay VietnamNet) hoặc các phiên bản điện tử của một tờ báo giấy nào đó (như Tuổi trẻ hay Thanh niên).

Đã nhắc đến báo điện tử tiếng Việt thì chắc chắn 2 cái tên VnExpress và VietnamNet là 2 cái tên không thể thiếu – bởi xét về số lượng người truy cập, đây là 2 trang đứng đầu. Trong quá trình xem xét, thật ra tớ so sánh đối chiếu 5 trang khác nhau, bao gồm VnExpress, VietnamNet, Tuổi Trẻ, Thanh Niên, và tờ Dân Trí gần đây đang nổi lên trong lĩnh vực tin tức trực tuyến. Tuy nhiên, cái ấn tượng rõ ràng nhất mà tớ có được khi đặt 5 trang này cạnh nhau là chúng … giống nhau nguyên đúc về mặt hình thức và bố cục (xem ảnh so sánh ở dưới). Từ cách trình bày tin theo kiểu từ trên xuống dưới "dài ngoằn" (ảnh) khiến cho bạn phải cuộn hẳn xuống dưới để đọc hết các tin chính, cho đến vị trí, thể loại và cả kỹ thuật quảng cáo, các trang tin đều bắt chước nhau – hay nói đúng hơn là có cảm giác tất cả đều từ cùng một hệ thống đưa tin.

Không chỉ cách đưa tin từng phần từ trên xuống dưới như của các trang VnExpress và VietnamNet khiến cho việc duyệt tin mới rất mất thời gian, mà bố cục này còn dẫn đến hậu quả là không phải mọi tin tức đều đến với người xem (vì mỗi mục chỉ hiển thị một tin mới nhất tại một thời điểm, nếu trong một giờ có nhiều hơn 2 tin trong cùng một mục thì rất có khả năng là bạn sẽ không được đọc tin cũ hơn). Các báo như Tuổi Trẻ và Thanh Niên nhận ra điều này nên có thêm phần liệt kê thêm những bài gần đây trong mỗi mục nhưng vẫn chưa giải quyết được vấn đề tin tức bị dàn trải từ trên xuống dưới.

Về phần quảng cáo (xin xem thêm phần Tái bút ở cuối bài), một điều rõ ràng là lượng quảng cáo trên VnExpress và VietnamNet là nhiều và "dày đặc" nhất – và cũng là "loạn" nhất. Các hình ảnh quảng cáo ở các trang màu mè, chất lượng không đều (cái đẹp, cái xấu), "nhảy nhót" loạn xạ (sử dụng ảnh động). Tệ hại hơn, nếu như các trang khác chỉ dành vùng đất 2 bên cho mục quảng cáo, chừa lại phần tin tức chính "sạch sẽ", thì VietnamNet lại tìm cách chèn thêm quảng cáo và giữa mỗi phần tin. Những hi vọng hình thức quảng cáo sẽ dần được cải thiên, nhưng thật đáng buồn là nó lại đi theo chiều ngược lại: gần đây, trên VnExpress và VietnamNet (cũng như các trang khác, như Nhạc Số) bắt đầu sử dụng luôn kiểu quảng cáo "máy bay" – hình ảnh quảng cáo "bay" vòng vòng quanh trang. Đây là một trong những hình thức quảng cáo rất gây phản cảm đối với người đọc (dùng javascript hoặc flash).

Tất nhiên, quảng cáo là một phần không thể thiếu của báo điện tử (cũng như các trang web khác vốn lấy quảng cáo làm nguồn thu chính), nhưng cách quảng cáo thế nào vừa hiệu quả và có thể chấp nhận được cũng rất quan trọng. Các trang tin Việt Nam bán quảng cáo theo kiểu cho thuê đất (trả bao nhiêu tiền là quảng cáo của bạn sẽ được xuất hiện liên tục trong một khoảng thời gian nhất định) và vì vậy họ muốn có càng nhiều diện tích quảng cáo càng tốt – từ chối không muốn thay đổi bố cục bởi bố cục trải dài của phần tin tức tạo một khoảng "đất" khá lớn cho phần quảng cáo – nhưng tớ không rõ đã có ai nghĩ về hình thức quảng cáo luân phiên chưa (các hình ảnh quảng cáo sẽ được luân phiên thay đổi trong mỗi lượt xem và được bán dựa theo tỉ lệ xuất hiện)? Rõ ràng, ở vị thế như các trang VnExpress và VietnamNet, họ hoàn toàn có thể có những quyết định về cách bán quảng cáo (đảm bảo vẫn có người mua).

Một điều khá thú vị là tuy bản thân trang chủ tin tức của các mặt báo điện tử thể hiện sự kém linh hoạt, các trang tin thành phần lại khá hiện đại và đẹp – điển hình là trang Ngôi Sao của VnExpress và NetMode của VietnamNet.

Điểm nổi bật của những trang này là các tin được chuẩn bị khá công phu (ví dụ như các bài chính được biên tập hình ảnh riêng), màu sắc sáng sủa với giao diện tương đối "sạch". Có vẻ như các trang này không phải chịu áp lực nhiều về quảng cáo nên được thoải mái hơn trong việc thử nghiệm các bố cục. Chỉ đáng tiếc là chủ đề của các trang này không phải là những gì tớ muốn theo dõi.

Đã từng nghe về việc sẽ rất khó để có những thay đổi trong những hệ thống trang web lớn (và thực tế có vẻ như vậy thật) nên tớ cũng không trông đợi nhiều đối với những trang này. Và rất may, gần đây bắt đầu xuất hiện những trang tin tức với phong cách mới: tin tức tổng hợp.

Dạng trang tin tổng hợp trên thế giới có đã nhiều (mà Newsvine là một ví dụ, hoặc như Google News) và được khá nhiều người thích. Có 2 loại trang tin kiểu này: tổng hợp tự động như của Google News, hoặc tin được tổng hợp bởi người dùng hoặc một ban biên tập (như Newsvine). Ở Việt Nam tớ chỉ mới biết đến 2 trang tin tổng hợp, đều thuộc dạng thứ nhất, là Báo Mới và Thế Giới Tin và khá ấn tượng với những gì họ đạt được.

Về mặt tính năng, ngoài chức năng chính là tự động thu thập tin tức từ nhiều tờ báo điện tử lại trong cùng một trang, giúp tiết kiệm thời gian phải đi loanh quanh để đọc tin, cả hai dịch vụ đều cung cấp những tính năng đọc tin tức rất tiện lợi:

• Nhóm tin: hệ thống sẽ tự động nhận dạng các tin tức có cùng chủ đề và nhóm các tin này lại với nhau giúp bạn tránh phải đọc lại một nội dung nhiều lần. Tính năng này nói chung vẫn chưa thật hoàn chỉnh và đôi khi vẫn có sai sót do thuật toán nhận dạng tin (tớ đoán có vẻ như cả 2 hệ thống chỉ đơn giản so sánh một đoạn đầu tiên của các mẫu tin xem có giống nhau hay không, hoặc giống nhau trong một tỉ lệ nào đó)
• Báo mới cung cấp khả năng tuỳ biến nội dung khá hữu ích (Báo Mới nói chung bắt chước gần như nguyên xi của Google News). Tuy nhiên, tính năng này chỉ mới cho bạn lưu trong một khoảng thời gian nhất định chứ không dựa trên danh tính người dùng (nếu bạn đổi máy hoặc cài lại trình duyệt thì mọi cấu hình của bạn sẽ biến mất).
• Khác với các trang tin khác, Thế Giới Tin cho phép duyệt tin theo thời gian (tính năng Tin 24h với cách trình bày tin khá thú vị).

Về giao diện, theo cảm nhận của tớ, điểm yếu của Báo Mới chính là ở chỗ trình bày tin theo kiểu của Google News. Trang tin Google News vốn không thật sự được ưa thích và bị than phiền chính ở giao diện khá khó theo dõi của nó. Tính năng cho phép sắp xếp mục tin theo ý người đọc phần nào giúp ích người đọc, nhưng không thật sự hiệu quả. Trong khi đó, giao diện của Thế Giới Tin phần nào lại "che" bớt thông tin – tớ luôn có cái cảm giác sao mà tin tức ít thế không biết? Ngoài những điểm yếu này ra, nói chung cả 2 trang đều rất tốt. Tớ có phần nào thích trang Thế Giới Tin hơn bởi giao diện của nó nhìn dễ chịu hơn, và bản thân cũng thích duyệt tin theo thời gian hơn. Thế Giới Tin sẽ tốt hơn nếu cung cấp thêm tính năng lưu cấu hình theo người dùng và đưa thêm tin vào trang chủ (giống như NYTimes, phần dưới cùng của trang chèn thêm rất nhiều thông tin nhưng vẫn không có cảm giác bị "loạn").

Một điểm nhấn khác của Thế Giới Tin chính là việc sử dụng Ajax khá hiệu quả. Tất cả các các nội dung đều được hiển thị "động" và không gây cảm giác chờ đợi (trong giới hạn có thể chấp nhận được). Tuy nhiên, người thiết kế lại chưa quan tâm đến trường hợp nếu trình duyệt người dùng không hỗ trợ Javascript – bạn sẽ không thể duyệt tin trên PDA. Ngoài những chi tiết nhỏ này, nói chung tớ thích Thế Giới Tin.

Để kết thúc bài viết này, xin được tiết lộ là từ những gì tớ biết, VnExpress trong thời gian tới sẽ cho các bạn một bất ngờ thú vị, đánh dấu một bước chuyển hướng của một trong những trang tin nổi tiếng nhất Việt Nam (cá nhân tớ rất hoan nghênh và chờ đợi nó). Ngoài ra, trong mấy ngày vừa rồi hình như Thế Giới Tin cũng đang thử nghiệm cho ra một giao diện mới nhưng vì trục trặc nào đó họ đã quay lại giao diện hiện tại. Vô tình được thấy giao diện mới của Thế Giới Tin – dù chưa có nhiều thời gian để thực sự tìm hiểu nó – cảm nhận của tớ nói chung là không thích lắm bởi có vẻ như họ đang quay lại với cấu trúc tin của Google News và mất đi bản sắc riêng của mình.

Thế giới Web Việt Nam hiện nay chỉ mới bắt đầu giai đoạn đổi mới theo trào lưu của thế giới và chắc chắn mọi người sẽ dần được chứng kiến nhiều chuyển biến tích cực.

Tái bút: bài viết này được chuẩn bị trong một thời gian khá dài (vì bận … đi chơi nhiều quá) nên cảm nhận về một số phần có sự thay đổi ở thời điểm này. Ví dụ như về khía cạnh quảng cáo. Sau một thời gian "trầy trật" với phần quảng cáo của Nhạc Số (mà vẫn chưa xong) thì mới nghiệm ra một điều là không phải mọi thứ đều được như mình muốn. Việc quảng cáo nhảy loạn xạ, hay màu sắc loè loẹt đều không được như mình muốn. Có lẽ tiếp xúc nhiều với các trang web quốc tế khiến tớ quên đi hiện thực ở Việt Nam (cứ xem chất lượng chênh lệch nhau giữa các quảng cáo trên Ti vi ở Việt Nam là biết). Điều tốt nhất có thể làm là làm thế nào để dung hoà một cách hiệu quả những sự "loạn xạ" này để nội dung chính không bị chìm đi.