Napster - mô hình cho “thuê” nhạc

Có lẽ các bạn tưởng tớ đã quên bén về cái chuyên đề tớ bắt đầu trên nguoitapviet với chủ đề Dạo bước vào thị trường nhạc số thế giới? Không hẳn vậy. Sau khi cho ra bài viết đầu tiên (giới thiệu dịch vụ của MusicMatch), tớ bắt đầu lao vào chuẩn bị thi cuối kỳ và chẳng có thời gian để viết bất cứ cái gì. Thi xong là Giáng sinh - mãi lo đi chơi và xem phim nhiều hơn là ở nhà nên nên đến giờ mới bắt đầu ngồi lại. Trong thời gian đó, thời hạn sử dụng miễn phí dịch vụ tớ đăng ký thử đã hết và tớ đã quyết định đăng ký 1 năm dịch vụ MusicMatch vì tớ thật sự hài lòng với chất lượng dịch vụ của nó, và để viết bài thứ 2 này, tớ đã đăng ký sử dụng thêm 1 tháng của dịch vụ Napster. Bài viết này là phần 2 nằm trong chuyên đề Dạo bước vào thị trường nhạc số giới…

Từ một dịch vụ chia sẽ nhạc bất hợp pháp trở thành một dịch vụ đăng ký nhạc hợp pháp

Trước khi đi vào giới thiệu các tính năng của dịch vụ cung cấp bởi Napster không thể không điểm lại một vài nét chính trong lịch sử “tiếng tăm” của nó. Năm 1999, mong muốn có một cách tốt hơn để tìm kiếm nhạc ngoài các phương thức đã có sẵn như IRC và Lycos, Shawn Fanning và một người bạn Sean Parker đã phát triển phiên bản đầu tiên của phần mềm Napster. Napster hoạt động dựa trên khái niệm về mạng chia sẽ ngang hàng (P2P - Peer To Peer) với một vài khác biệt nhỏ như nó sử dụng một máy chủ trung gian để chứa danh sách các file mà các thành viên trong mạng có để chia sẽ (quá trình chia sẽ tuy nhiên vẫn diễn ra trực tiếp giữa hai máy tính kết nối mà không cần thông qua Napster. Napster chỉ giống như là một danh bạ để các máy trên Internet có thể tìm thấy nhau). Ngoài ra, không giống với các dịch vụ chia sẽ file ngang hàng khác tại thời điểm đó, Napster chỉ chú trọng đến nội dung âm nhạc cùng với một giao diện thân thiện giúp cho việc tìm kiếm các bài hát đặc biệt dễ dàng. Với những đặc điểm đó và cùng với sự phát triển của mạng Internet băng thông rộng, đặc biệt là trong mạng của các trường đại học, Napster ngày càng trở nên phổ biến trong giới sinh viên. Vào lúc đạt đỉnh cao nhất, mạng Napster có tổng cộng hơn 26.4 triệu người dùng và chiếm hơn 80% băng thông của mạng Internet.

Sự phát phổ biến của Napster tuy nhiên lại làm ngành công nghiệp âm nhạc lo lắng. Cho dù những người ủng hộ Napster đưa ra rất nhiều lý lẽ hợp lý để bảo vệ Napster, không thể không thừa nhận rằng đại bộ phận người dùng sử dụng Napster như là một phương tiện để tải về các bài nhạc bất hợp pháp. Và dù vẫn có một vài trường hợp chưng minh rằng Napster không những không gây thiệt hại mà ngược lại còn giúp tăng sức bán (như trường hợp album Kid A của ban nhạc Radiohead), những nhà xuất bản nhạc vẫn có thể đưa ra hàng loạt số liệu thua lỗ mà họ cho rằng là hậu quả trực tiếp từ cách hoạt động của Napster để rồi đồng loạt khởi kiện dịch vụ này vào tháng 12 năm 1999. Tháng 7 năm 2001, Napster đóng cửa dịch vụ chia sẽ nhạc từng làm mưa làm gió của mình theo yêu cầu của tòa, để rồi sau nhiều thăng trầm, tự chuyển đổi mình thành dịch vụ đăng ký nhạc hợp pháp ngày 29/11/2003. Hiện nay, Napster là dịch vụ đăng ký nhạc xếp thứ hai (sau dịch vụ của Real) - theo wikipedia.

Có thể nói sự ra đời của Napster đánh dấu một bước ngoặc trong lịch sử mạng Internet. Nó không chỉ mở đầu cho một loạt các mạng chia sẽ ngang hành sau này mà còn đánh thức một nền công nghiệp nhạc số trên Internet. Nếu bạn là dân máy tính thì rõ ràng, bạn không thể không biết đến sự kiện này. Đọc thêm về lịch sử của Napster tại đây.

Ấn tượng đầu tiên

Phải nói ấn tượng đầu tiên khi tải về và sử dụng Napster là giao diện rất đẹp và chuyên nghiệp của nó:

Tất cả mọi thứ trong một giao diện: trang nhạc trực tuyến, quản lý thư viện nhạc, ghi đĩa, chuyển file ra máy nghe nhạc di động (phải đăng ký và với điều kiện máy nghe nhạc của bạn phải được hỗ trợ. iPod không nằm trong danh sách này). Thật ra, nếu bạn không bị ràng buộc gì (như trong trường hợp của tớ, vì có iPod nên mọi thứ liên quan đến nhạc đều gắn chặt với iTunes) thì bạn hoàn toàn có thể sử dụng chương trình Napster để quản lý thư việ nhạc của mình. Rất thuận tiện và đẹp.

Giống như hầu hết các dịch vụ nhạc số hiện tại, hệ thống của Napster chỉ có thể truy cập thông qua phần mềm quản lý do Napster cung cấp, hoặc bạn có thể sử dụng Windows Media Player 10 sau khi cài đặt một chương trình bổ sung nhưng bị giới hạn bớt một số tính năng quan trọng. Khi mở Napster, bạn sẽ được giới thiệu những mục nổi bật trong mạng Napster tại thời điểm đó. Chọn một album và bạn có thể nghe trực tuyến phần lớn các bài hát (sẽ nói thêm về chuyện này sau) trong trình nghe nhạc bên cạnh. Không chỉ vậy, Napster giống như trình nghe nhạc hoạt động ở hai chế độ độc lập, giống như bạn đang có hai thư viện nhạc vậy: một là thư viện nhạc trực tuyến như vừa giới thiệu và một là thư viện nhạc trong máy bạn mà bạn có thể chuyển qua chỉ với một cú nhấn chuột.Tại đó sẽ cho phép bạn quản lý và làm bất kỳ tác vụ nào liên quan như ghi nhạc từ CD thành MP3,…

Napster mới - dịch vụ thuê nhạc theo đúng nghĩa

Không giống với các dịch vụ bán nhạc trực tuyến như iTunes, MSN Music,… Napster hoạt động theo một mô hình hoàn toàn khác: cho thuê nhạc. Nếu như bạn còn nhớ trong bài tớ giới thiệu về dịch vụ Theo yêu cầu (OnDemand) của MusicMatch, tớ cũng từng cho rằng nó giống như là một dịch vụ cho thuê nhạc. Tuy nhiên, điểm khiến cho dịch vụ của MusicMatch kém hấp dẫn là bạn không thật sự có cảm giác sở hữu nó trong thời gian bạn thuê: Bạn không có bài nhạc bạn “thuê” trong máy, và bất kỳ khi nào bạn muốn nghe, bạn phải kết nối vào Internet (và phải là Internet tốc độ cao nếu bạn muốn thưởng thức trọn vẹn). Với Napster, điều này không còn đúng nữa.

Một cách ngắn gọn, Napster cung cấp hai hình thức đăng ký thuê nhạc:

• Dịch vụ Napster: với mức phí CAD $10/tháng, bạn có toàn quyền truy cập vào thư viện hơn 700,000 bài hát của Napster. Bạn có thể chọn nghe bài nhạc trực tuyến, hoặc, bạn có thể tải bất kỳ bài hát nào về máy mình để nghe lại khi nào mình muốn. Tuy nhiên, vì các file tải về là các file có mã bảo vệ ở định dạng WMA (Windows Media Audio) của Microsoft nên bạn sẽ chỉ có thể nghe các file này sử dụng Windows Media Player hoặc là trình nghe nhạc của Napster và bạn không thể ghi các bài hát này ra đĩa hoặc máy nghe nhạc di động.
• Dịch vụ Napster To Go: có tất cả các tính năng của dịch vụ đầu và ngoài ra cho phép bạn chuyển không giới hạn số lượng bài hát vào máy nghe nhạc hỗ trợ định dạng WMA.

Có hai điểm đáng chú ý trong những tính năng mà dịch vụ của Napster cung cấp: thứ nhất, bạn được quyền tải các bài hát từ máy chủ của Napster về máy mình để nghe bất kỳ khi nào mà không cần kết nối Internet cho đến khi nào bạn ngưng không sử dụng dịch vụ nữa thì tự động các file này sẽ bị khoá lại (tức là nó vẫn ở trong máy bạn nhưng bạn không có cách nào nghe được). Điều thú vị là: giả sử như bạn tải về 1000 bài từ Napster và sau đó ngưng thôi không trả tiền - 1000 file nhạc trong máy bạn sẽ trở thành vô dụng trong thời gian đó. Và 3 tháng sau, bạn quyết định đăng ký lại, tự động 1000 file bạn tải về trước đây sẽ được mở khoá cho phép bạn nghe mà không cần bạn phải tải lại hoặc làm bất kỳ tác vụ gì. Thú vị? Để có được khả năng này, Napster đã sử dụng cộng nghệ mã hoá của Microsoft. Điều này đồng nghĩa với việc các file tải về từ Napster phải sử dụng định dạng WMA như đã nói ở trên và tất nhiên, bạn chỉ có thể nghe dược các file này sử dụng các chương trình hiểu được công nghệ bản quyền của Microsoft. Nhưng ít ra thì điều này cũng không đến nổi không chấp nhận được bởi có khá nhiều chương trình như vậy và bạn có được cái cảm giác “sở hữu” cái mình thuê.

Điểm đáng chú ý thứ hai là nếu bạn chịu bỏ thêm CAD $5/tháng đăng ký dịch vụ Napster to Go(tức tổng cộng CAD $15/tháng), bạn được phép chuyển không giới hạn các bài hát bạn tải từ Napster vào máy nghe nhạc của mình. Điều này có nghĩa gì? Giả sử bạn có một máy nghe nhạc 30GB, bạn có hơn 700,000 bài hát để bỏ vào nó - bất kỳ bài nào, cho đến khi nào đầy máy thì thôi. Quá độc đáo và tiện lợi. Bạn không cần phải mua bất kỳ bài hát nào. Bạn chỉ việc trả một khoảng tiền nhỏ hàng tháng và 700,000 bài hát đó cứ như là của bạn vậy.

Trong một chiến dịch quảng cáo khá nổi tiếng của mình, Napster đã làm một phép so sánh rất thông minh: nếu bạn sử dụng iTunes và có một iPod 30GB, để chưa đầy cái iPod đó (khoảng 7500 bài), bạn sẽ phải trả hơn USD $7000 (mỗi bài hát $ 0.99 nếu mua trong iTunes). Với Napster, bạn chỉ tốn $15/tháng và bạn có hơn 700,000 bài để thay đổi. Nhiều người nhận ra sự láu cá của Napster trong quảng cáo này. Tất nhiên, với Napster, bạn phải trả tiền hàng tháng, nhưng nếu tính toán một chút thì với $7000, bạn có sử dụng dịch vụ của Napster hơn 38 năm! Và nên nhớ là thư viện nhạc của Napster không chỉ dừng lại ở con số 7000,000 bài hát như hiện tại. Hơn nữa, liệu sau 38 năm, bạn có còn hứng thú với âm nhạc nữa hay không? :)

Có thể nói, phương thức hoạt động của Napster có thể gọi là một dịch vụ cho thuê nhạc như đúng nghĩa của nó. Mô hình này tuy chưa thật sự thành công nếu xét trên diện rộng, nhưng nó rất phù hợp với túi tiền của sinh viên (như đã giới thiệu trong phần đầu, sự thành công của Napster bắt nguồn cũng từ giới sinh viên).

Napster - giàu tính năng & kết nối cộng đồng

Với hơn 700,000 bài - có thể bạn tự hỏi là làm sao mình thử hết được. Xét về nhiều khía cạnh, có thể nói Napster là người đi đầu trong việc đưa người dùng đến với âm nhạc trong thư viện của nó với các tính năng phụ mà bạn có thể truy cập trực tiếp từ Napster:

• NapsterLive: tuyển tập các video clip, bài hát được thực hiện riêng cho mạng Napster. Các bài hát trong mục này thường là phiên bản đặc biệt khác với các phiên bản được phát hành ở ngoài mà bạn không thể tìm đâu khác ngoài Napster.
• Napster Recommends: dựa trên các bài hát bạn tải về và chứa trong máy, Napster tự động phân tích sở thích âm nhạc của bạn và giới thiệu những album trong thư viện của Napster mà nó nghĩ là bạn cũng có thể sẽ thích. Nên nhớ - bạn có thể nghe và tải về bất kỳ bài nào bạn muốn. Chính đặc điểm này khiến Napster trở nên tuyệt vời.
• New Release: những album mới ra và những bài hit đang thịnh hành
• Playlist: những bài hát được chọn thủ công bởi những người điêu hành Napster thành những series khác nhau theo từng thể loại.
• Radio: các kênh radio chia theo chủ đề, thể loại - không có quảng cáo và bạn có thể bỏ qua bất kỳ bài nào bạn không thích (radio tương tác) và có thể tải về bất kỳ bài nào đang phát!

Nhưng trên đây chỉ mới là những tính năng mà những dịch vụ khác cũng cung cấp. Điểm đặc biệt của Napster là nó kết nối các thành viên đăng ký thành một cộng đồng Napster. Bạn có thể kết bạn với những thành viên khác trong mạng Napster, xem thử xem họ đang nghe những bài hát nào, tham gia thảo luận trong diễn đàn,… Tất cả đều có thể thực hiện trong một giao diện của chương trình Napster (điều thú vị là hệ thống diễn đàn mà Napster sử dụng là Ultimate Bulletin Board - UltimateBB). Đây chính là những điểm khiến Napster đặc biệt thu hút đối với giới sinh viên và thực tế cho thấy, hiện tại, phần lớn những người đăng ký sử dụng Napster là sinh viên.

Thậm chí có trường đại học bên này (như đại học Rochester ở New York) cho tất cả các sinh viên của mình sử dụng miễn phí dịch vụ của Napster. Đọc tin tại đây.

Tổng kết

Tất nhiên, dịch vụ của Napster không phải không có điểm yếu của nó. Ngoài việc nó sử dụng định dạng WMA (nhưng thật ra cũng chẳng có cách nào khác), điều khiến tớ không thích ở dịch vụ này là nó tương đối chậm. Thời gian chuyển từ trang này sang trang khác trong chế độ trực tuyến khá lâu, khoảng 2-4 giây, do nó sử dụng khá nhiều hình ảnh và hiệu ứng (vậy neê mới đẹp), cũng như khoảng thời gian để bắt đầu phát một bài hát/album cũng khá lâu (nhưng sau khi đã bắt đầu phát thì không hề bị ngắt quãng) - không được tức thời như của dịch vụ MusicMatch.

Dù vậy, với một mức giá hợp lý đối với bọn sinh viên như tớ ở bên này, cộng với hàng loạt các tính năng mà nó cung cấp - Napster có thể được xem là dịch vụ tốt nhất trong loại hình mà nó cung cấp.